Душанбедегі ШЫҰ отырысы: күн тәртібі мен контекст
2026 жылғы 20 қазанда Тәжікстан астанасы Душанбеде Шанхай ынтымақтастық ұйымының (ШЫҰ) үкімет басшылары деңгейіндегі отырысы өтті. Ұйымның хатшылығы мәлімдегендей, жиын негізінен сауда мен байланысты дамыту шараларына, атап айтқанда, көпжақты сауда-экономикалық ынтымақтастық бағдарламасын қабылдауға арналды. Алайда отырыс Үндістан қорғаныс министрі Раджнатх Сингхтің мәлімдемелеріне байланысты басқа арнаға бұрылды.
Үндістанның ұстанымы: терроризмге «қос стандарт» жоқ
Сингх өз сөзінде Пәкістан мен Қытайды атын атап көрсетпесе де, терроризмге қатысты «қос стандарттарды» сынға алды. Ол терроризмді ақтауға болмайтынын және террористерді қаржыландыратын, қолдайтын немесе паналататындарға орын жоқ екенін мәлімдеді. Бұл сөздер халықаралық байқаушылар тарапынан Пәкістан мен Қытайға қатысты айтылған ескерту ретінде қабылданды.
Аталған мәлімдемелер 2025 жылғы мамырда Үндістан бақылайтын Кашмир аумағында болған экстремистік шабуылдан кейін Үндістан мен Пәкістан арасындағы қарулы қақтығыстардан туындаған шиеленіс жағдайында жасалды. Нью-Дели Исламабадты шабуылды ұйымдастырушыларды паналады деп айыптаған. Сол уақыттан бері екі ел арасындағы қатынас жоғары шиеленісте қалып отыр. Сонымен қатар Қытай мен Пәкістан арасындағы әскери ынтымақтастықтың тереңдеуі Үндістан үшін алаңдаушылық көзіне айналды.
Байланыс жобалары және егемендік мәселесі
Сингх байланыс жобалары барлық елдердің егемендігі мен аумақтық тұтастығын құрметтеуге негізделуі керектігін атап өтті. Бұл Қытай-Пәкістан экономикалық дәлізінің даулы Кашмир аумағы арқылы өтетініне және Үндістанның Ирандағы Чабахар портына негізделген солтүстік-оңтүстік байланыс бағытымен бәсекелесетініне қатысты меңзеу ретінде түсінілді. Екі бағыт та экономикалық тиімділік тұрғысынан белгісіздікке ұшырап отыр.
Аймақтық ықпалы
ШЫҰ бастапқыда Қытайдың Орталық Азиядағы қауіпсіздік рөлін кеңейту құралы ретінде құрылған болатын. Кейіннен ұйым Оңтүстік Азияға кеңейіп, Үндістан мен Пәкістан мүше болды. Душанбедегі отырыс екі бәсекелес мемлекеттің қатысуы ұйымның біртұтастығын қамтамасыз етуге кедергі келтіруі мүмкін екенін көрсетті. Бұл жағдай ШЫҰ-ның аймақтық қауіпсіздік пен экономикалық ынтымақтастықты теңгерімді дамыту қабілетіне сын болып отыр.
Дереккөз: Eurasia Review
Сурет: Flags of Shanghai Cooperation Organization (SCO) member states. Photo Credit: e-cis.info / Eurasia Review
