Чарльздің 1996 жылғы Орталық Азия сапары және қазақ шапаны

Prince Charles in Central Asia: The Forgotten 1996 Tour and the Story of a Kazakh Chapan
Image: Prince Charles outside Almaty’s Central State Museum with director G. Dyusembinova, left, and presidential aide N. A. Abykayev, right; all photos courtesy of the Central State Archive of Film, Photo Documents and Sound Recordings of the Republic of Kazakhstan / Times of Central Asia

Тарихи сапардың бастауы

1996 жылдың қарашасында сол кезде британ тағының мұрагері болған ханзада Чарльз, қазіргі король III Чарльз, Украина, Түрікменстан, Қазақстан, Қырғызстан және Өзбекстанға барды. Бұл сапар Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін аталған елдер тәуелсіздік алғанына небәрі бес жыл толған кезеңге тұспа-тұс келді.

Ұлыбритания үшін бұл сапар стратегиялық маңызды аймақтағы дипломатиялық қатысуын кеңейту мүмкіндігі болса, жаңа тәуелсіз мемлекеттер үшін өздерінің егеменді мәртебесін көрсету мүмкіндігі еді.

Украина мен Түрікменстандағы кездесулер

Киевте Чарльз Украинаның сол кездегі президенті Леонид Кучмамен кездесті. Содан кейін ол Қырымға барып, Бахчисарай мен Севастопольді аралады. Түрікменстанда қонақты президент Сапармұрат Ниязов қарсы алды. Ханзада сондай-ақ Жібек жолындағы ежелгі Мерв қаласын да көрді.

Қазақстандағы шапан сыйы

Одан кейін Чарльз Қазақстанға аттанды, ол кезде Алматы әлі астана болып тұрған. Ол сол кездегі президент Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесіп, президент қазақтың дәстүрлі ырымына сай оған сәнді шапан тартты. Алматыдағы сапар бағдарламасында Қазақстанның мемлекеттік орталық мұражайы мен British Council кеңсесіне бару да болды.

Қазақстаннан кейін ханзада Қырғызстанға барды, ал сапарын Өзбекстанда Бұхара мен Самарқандқа тоқтап аяқтады. Ташкентте ол 1996 жылдың 12 қарашасында British Council ақпараттық орталығының ресми ашылу рәсіміне қатысты.

Шапан туралы естелік

Кейін королева II Елизавета ұлына Назарбаев тартқан шапанды еске алды. 2017 жылы Facebook-те жарияланған жазбасында сол кезде Қазақстанның сыртқы істер вице-министрі, қазіргі Бельгия мен Люксембургтегі елшісі Роман Василенко бұл әңгімені баяндады. Оның айтуынша, 1996 жылдың суық қараша кешінде Букенгем сарайында өткен қабылдауда королева: «Ұлым жақында еліңізге өте жақсы сапармен барды, оған жылы халат сыйлады! Ол енді оны суық кештерде киеді!» — деген екен.

Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің мәліметіне сәйкес, 2022 жылдың 15 желтоқсанында король болғаннан кейін III Чарльз Букенгем сарайында Қазақстанның Ұлыбританиядағы елшісі Мағжан Ильясовпен кездесуінде 1996 жылғы сапарын жылы лебізбен еске алды. Василенконың естелігіне қарағанда, қазақ шапаны сол сапардың ең ұзақ сақталған символдарының біріне айналды.

Дереккөз: Times of Central Asia

Сурет: Image: Prince Charles outside Almaty’s Central State Museum with director G. Dyusembinova, left, and presidential aide N. A. Abykayev, right; all photos courtesy of the Central State Archive of Film, Photo Documents and Sound Recordings of the Republic of Kazakhstan / Times of Central Asia