Форумның негізгі тақырыбы
Орталық Азия банктері жасанды интеллект (AI) жобаларын тек тәжірибе ретінде қалдырмай, оларды өлшенетін бизнес нәтижелеріне айналдыруға ұмтылуда. Деректер қауіпсіздігі мен жауапкершілікті сақтай отырып, бұған қалай қол жеткізуге болатыны 19 қарашада Ташкентте өткен үшінші халықаралық FINNEXT Asia форумының орталық тақырыбына айналды. Іс-шараға қаржы саласының шамамен 700 өкілі қатысты.
Эксперименттен жүйелі платформаға
Өзбекстанның Өнеркәсіп және құрылыс банкінің (SQB) өкілі Сергей Козлов банктің жаңа AI платформасы туралы айтты. Оның пікірінше, жекелеген сәтті жобалар бүкіл банк ауқымында айтарлықтай өзгеріс әкелмейді: ондаған пилоттық жоба мен чат-бот іске қосылып, демонстрацияда жақсы нәтиже көрсетілсе де, бизнеске нақты әсер етпеуі мүмкін.
SQB бөлімшелерге әр міндет үшін жеке жүйе құрмай, AI инфрақұрылымын ортақ пайдалануға мүмкіндік беретін ішкі платформа әзірледі. Козловтың айтуынша, әзірлеу басталғаннан мультимодальды AI платформасын өндіріске енгізуге дейін алты ай ғана уақыт кеткен, ал қызметкерлер оған SQB.NOVA деген атау берген. Платформа өзбек тіліндегі сөйлеуді тануды қамтиды, бұл көптілді банк нарығында маңызды, өйткені халықаралық AI өнімдері жергілікті тіл талаптарына әрдайым сай келе бермейді. Жүйені ішкі деңгейде ұстау қымбат сыртқы AI қызметтеріне тәуелділікті де азайтады.
Кредиттік тәуекел, алаяқтық және жауапкершілік
Козлов кредиттік тәуекелді басқаруды Өзбекстанның банк секторындағы AI қолданудың ең перспективалы бағыттарының бірі деп санайды, әсіресе кредиттік тарихы шектеулі немесе қаржылық есептілігі толық емес шағын бизнес үшін. Мұндай компаниялардың көпжылдық транзакциялық жазбалары болуы мүмкін, ал машиналық оқыту модельдері дәстүрлі кредиттік скоринг жүйелері байқамайтын заңдылықтарды анықтап, қаржыландыруға қолжетімділікті кеңейте алады. Сонымен қатар AI ерекше транзакциялық үлгілерді анықтау арқылы алаяқтықты анықтауға көмектеседі.
Алайда кредиттік шешімдерді автоматтандыру кемсіту мен жауапкершілік мәселелерін туындатады. Козлов әділдік пен шешімнің түсіндірілуі қағидаттарын ескеру қажеттігін атап өтті, өйткені модель статистикалық тұрғыдан дәл болғанымен, кейбір тұтынушы топтарын жүйелі түрде кемсітуі мүмкін. Ол автоматтандыру банктің жауапкершілігін жоймайтынын атап өтті: жұмысты тапсыруға болады, бірақ жауапкершілікті тапсыруға болмайды.
Сыртқы AI қызметтерін пайдалану банктер үшін деректердің тарап кетуі сияқты қосымша тәуекелдер туғызады. Тағы бір мәселе — модельдер сенімді көрінетін, бірақ дәл емес ақпарат шығаруы мүмкін. Мұндай қателердің салдары AI агенттеріне банк жазбаларын өзгертуге немесе транзакцияларды орындауға өкілеттік берілгенде ауырлай түседі. Козлов сыни банк процестерінде AI-ға толық автономия беруге сақтықпен қарайтынын, автономия деңгейі жүйенің технологиялық мүмкіндіктерімен емес, ықтимал қатенің салдарымен және адамның бақылауды кез келген сәтте ұстап тұру мүмкіндігімен айқындалуы керектігін айтты.
Исламдық қаржыны цифрлық банкингке енгізу
Ресейдің T-Банкінде исламдық банкингті дамыту жөніндегі директор Асхат Гиниятов цифрлық банкинг исламдық қаржы өнімдерін қолжетімдірек және дәстүрлі кредиттермен бәсекеге қабілетті ете алады деп есептейді. Исламдық қаржы пайыздық кредиттеуге тыйым салып, активтер мен тәуекелді бөлісуге негізделген балама қаржыландыру схемаларын ұсынады. Кең қолданылатын құралдардың бірі — мурабаха, онда қаржы институты активті сатып алып, оны келісілген үстеме бағамен тұтынушыға қайта сатады.
Гиниятовтың айтуынша, мурабаха мен басқа өнімдерді цифрландыру ішкі операциялық шығындарды азайтады, ал физикалық кеңселерді ұстау шығындарының болмауы бұл өнімдерді дәстүрлі кредиттеумен бәсекеге қабілетті етеді. Алайда төмен операциялық шығындар арзанырақ қаржыландыруды білдірмейді: баға тұтынушылар базасының көлеміне де байланысты, өйткені шығындарды көбірек пайдаланушыға бөлуге болады. Оның пікірінше, сұраныс әділ бағаны айқындайды.
Форум қатысушылары исламдық қаржы құралдарын негізгі мобильді банкинг қосымшаларына біріктіруді, сондай-ақ Өзбекстанда цифрлық сомды енгізу перспективаларын талқылады, онда орталық банк қаржы институттары арасындағы транзакциялар үшін цифрлық валютаны зерттеп жатыр. Гиниятов 2023 жылдың қыркүйегінде басталған Ресейдің исламдық қаржы эксперименті Орталық Азия банктері үшін практикалық сабақ бола алады деп санайды. Институционалдық ынтымақтастық қиындықтарға тап болса да, ол қаржы мамандары арасында тәжірибе алмасу мүмкіндіктерін көреді. Өзбекстан да исламдық банкинг үшін нормативтік негізді әзірлеп келеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: TCA / Times of Central Asia




