Жолдаудың күн тәртібі мен күтулер
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2026 жылдың қазан айына жоспарланған Қазақстан халқына жолдауы сарапшылар қауымдастығында күтумен қатар, белгісіздік тудырып отыр. Дәстүрлі түрде қыркүйекте жарияланатын жолдаудың қазанға шегерілуі және Ақорданың ресми хабарламасының ұзаққа созылған үнсіздігі алдағы реформалардың ауқымы мен ресми мәтінде айтылмай қалуы мүмкін мәселелер туралы пікірталасты күшейте түсті.
Идеологиялық жазықтыққа көшу
Eurasia Review басылымы 15 қазанда жариялаған алдыңғы талдауы Астананың алдында тұрған экономикалық, өңіраралық және геосаяси сын-қатерлерді қарастырған болатын. Осы мақаланың жалғасы идеологиялық жазықтыққа назар аударып, Қазақстанның Алтын Орданың тікелей мұрагері деп жариялануына Мәскеудің реакциясын және қазақтарды тарихи тұрғыдан біртұтас ұлттық қауымдастық ретіндегі нарративті ыдыратуға бағытталған саясатын талдайды.
Бордачевтің тарихи аргументі
21 қыркүйекте «Мир» мемлекетаралық телеарнасының «Вместе каждый день» бағдарламасында саясаттану ғылымдарының докторы, Жоғары экономика мектебінің профессоры Тимофей Бордачевпен сұхбат көрсетілді. Ол өзінің Еділ мен Орал өңірінің көшпелі элиталарының, соның ішінде ноғайлар мен башқұрттардың, орыс аристократиясына интеграциялануын талдайтын кітабы туралы әңгімеледі. Бағдарлама Ресейдің Халықтар күнін атап өткен кезеңде эфирге шықты.
Сарапшылардың пікірінше, бұл қадам тек академиялық қызығушылықтан туындамаған. Бордачев Валдай клубының бағдарламалық директоры ретінде Ресейдің ішкі және жақын шетелдегі саяси бағытына идеологиялық негіздеме жасау қажеттілігіне байланысты бұл тақырыпқа жүгінген болуы мүмкін. Оның тезисінің мәні: Алтын Орда мұрасын тек өзіне телуге болмайды, өйткені сол империяның мұрагерлерінің бір бөлігі тарихи тұрғыдан Мәскеуді таңдап, оның құрамына сіңіп, Ресейді бірге құрды.
Алдыңғы ақпараттық науқандар
Мақала авторы Ресейдің Қазақстанның тарихи мемлекеттілігіне қатысты ұстанымды Украинадағы оқиғалардан әлдеқайда бұрын, жүйелі түрде қайта қарай бастағанын атап өтеді. 2013–2014 жылдары Мәскеу мен Астана арасында ақпараттық қарсыластық орын алғаны, атап айтқанда Батыс Қазақстандағы сепаратизм тақырыбын көпшілік кеңістікке шығаруға бағытталған науқан жүргізілгені еске салынады. Сол кезеңдегі ресейлік БАҚ беттерінде аймақтың байырғы тұрғындарының ерекшеліктеріне екпін қойылған жарияланымдар шыққаны көрсетіледі.
Автордың бағалауынша, бұл науқанға қатысты Астана геосаяси астарды дер кезінде аңғарып, мемлекеттік тарихи саясатты жаңарту бастамасын қолға алған. Алайда мақала соңында Мәскеудің Каспий даласына ықпал ету үшін тарихи негіздемені әдістемелік түрде құрып жатқаны, ал Астананың салтанатты рәміздерге сүйеніп, белсенді қарсы нарратив құруда қорғаныс позициясында қалып отырғаны туралы тұжырым жасалады.
- Мақала Ресей сарапшыларының Батыс Қазақстан мен Кіші жүз тарихын Алтын Орда мұрасын қайта бөлу тұрғысынан түсіндіру әрекетін талдайды.
- Бұл үрдіс 2013–2014 жылдардағы ақпараттық науқандармен және Қазақстанның 1991 жылға дейінгі мемлекеттілігін жоққа шығаратын мәлімдемелермен байланыстырылады.
- Қорытынды бойынша, Мәскеу тарихи негіздемені жүйелі құрып жатқанда, Астана қорғаныс позициясында қалып отыр.
Дереккөз: Eurasia Review
Сурет: Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev. Photo Credit: Press Office of the President of Kazakhstan / Eurasia Review
