Самарқандтағы C5+1 кездесуі: күн тәртібі кеңейді, бірақ нақты нәтиже шектеулі
2026 жылғы 19 қазанда Өзбекстанның Самарқанд қаласында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Марко Рубио мен Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстан сыртқы істер министрлерінің C5+1 форматындағы кездесуі өтті. Кездесу АҚШ пен Орталық Азия арасындағы ынтымақтастықтың дипломатиялық негізін ілгерілетті: сауда, сирек металдар, көлік байланысы, технология және қауіпсіздік мәселелері басты назарда болды. Алайда жарияланған нәтижелер күн тәртібін белгілеуде мықты болғанымен, нақты орындалу тұрғысында әлсіз болып шықты.
Бірлескен мәлімдеме: басымдықтар бар, қаржыландыру жоқ
Кездесуден кейінгі бірлескен мәлімдеме ортақ басымдықтарды айқындады, бірақ аймақтық қаржыландыру пакетін, қаржыландырылатын жобалар тізімін, нақты мерзімдерді немесе ілгерілеуді өлшейтін механизмді жариялаған жоқ. Бұл — C5+1 форматының басты сынағы: алты үкімет таныс декларацияларды аймақтың экономикалық таңдауын кеңейтетін және Вашингтонның мақсаттарын ілгерілететін жобаларға айналдыра ала ма?
Министрлер егемендік, тәуелсіздік және аумақтық тұтастықты қайта растап, экономикалық интеграция, сауда, технология, сирек металдар, көлік байланысы, сондай-ақ терроризмге қарсы күрес пен құқық қорғау саласындағы ынтымақтастықты қамтитын ұзақ мерзімді серіктестікті қолдады. Дипломатиялық жаттығу ретінде кездесу нәтижелі болды, алайда мәлімдемеде аймақтық қаржыландыру көлемі, жауапты ведомстволар, жеткізу мерзімдері, өлшенетін мақсаттар немесе жария есеп беру тетігі көрсетілмеген.
Екіжақты келісімдер жалпыаумақтық бағдарламаны алмастырмайды
Министрлік кездесу аясында екіжақты бастамалар да жарияланды. Атап айтқанда, Өзбекстан АҚШ-қа қатысты шамамен 12 миллиард долларлық келісімдер мен бастамалар туралы хабарлап, ғарышты бейбіт мақсатта игеру жөніндегі Artemis келісімдеріне қол қойды. Бұл бастамаларды жалғастыруға тұрарлық, бірақ олар біртұтас аймақтық инвестициялық бағдарламаның орнын баспайды.
Шешілмей қалған мәселелер
Бірлескен мәлімдемеде Украинадағы соғыс, санкцияларды айналып өту және Орталық Азияның Батыс санкцияларының қосымша әсеріне ұшырауы қарастырылмады. Аймақ экономикалары сауда, еңбек миграциясы, көлік, қаржы және жеткізу тізбектері арқылы Ресеймен тығыз байланыста қалып отыр. Батыс үкіметтері шектеулі тауарлардың аймақтық нарықтар мен делдалдар арқылы өтуіне қатысты алаңдаушылық білдіріп келеді. Кәсіпорындарға Вашингтонның заңды сауданы ынталандыра отырып, санкцияларды қалай қолданатыны туралы нақты нұсқаулық қажет; онсыз ұзақ мерзімді инвестицияны қарастырған компаниялар белгісіздікке тап болады.
Ауғанстан мәселесі де назардан тыс қалды. Мәлімдеме терроризм, ұйымдасқан қылмыс, есірткі, адам саудасы және шекара қауіпсіздігіне тоқталғанымен, Ауғанстанға қатысты нақты аймақтық стратегия ұсынбады. «Ислам мемлекеті» Хорасан тармағына (ISKP) қарсы күрес жөніндегі C5+1 іс-қимыл жоспары, шекара қауіпсіздігі мен терроризмге қарсы күрес бойынша талиб билігімен жұмыс істеудің практикалық тәсілі және Ауғанстанмен байланысатын көлік бағыттарының қауіпсіздік салдарына қатысты жоспар жарияланған жоқ.
Аймаққа әсері мен келесі қадамдар
Орталық Азия үшін C5+1 форматының құндылығы ең алдымен орындалуға байланысты. Декларацияларды қаржыландырылған жобаларға — әсіресе сирек металдарды өңдеу мен Орта дәліз логистикасына — айналдыру, санкциялық нұсқаулықтарды нақтылау және Джексон-Вэник түзетуін жою сияқты мәселелер шешуші сынақ болып қала береді. АҚШ тарапы да Орталық Азияда қол жеткізе алатын нәтижелерге қатысты күтулерін шынайы ұстағаны жөн: кездесулер мен жарияланған келісімдер — бастамасы ғана, ал нақты аяқталған мәмілелер мен жұмыс істеп тұрған жобалар ғана есепке алынады.
Дереккөз: Eurasia Review
