Жаңалық көзі мен сенім арасындағы айырмашылық
Өзбекстанда өткізілген ұлттық сауалнама Telegram арналарының ең кең тараған жаңалық көзі екенін, алайда халық ең көп сенетін ақпарат көзі теледидар болып қала беретінін көрсетті. Зерттеу нәтижелері 2 қарашада Ташкентте Медиа қоры таныстырған баяндамада жарияланды.
Респонденттердің 51,6%-ы жаңалық алу үшін Telegram арналарын пайдаланса, теледидарды 44,6%-ы, әлеуметтік желілерді 41,6%-ы таңдаған. Сенім бойынша көрініс басқаша: теледидарға 44,3%-ы сенім артса, Telegram арналарына 11,3%-ы, жаңалық сайттарына 7,4%-ы сенім білдірген.
Бұл көрсеткіштер нені білдіреді
Деректер жаңалық тұтынудың көп арналы сипатын көрсетеді: респонденттер үш көзге дейін таңдай алғандықтан, топтар бір-бірінен оқшауланған емес. Мысалы, Telegram қолданушыларының 40%-ы теледидардан да жаңалық алады. Сонымен қатар Telegram платформасын тұтастай алғанда респонденттердің 86,1%-ы қарым-қатынас немесе басқа мақсатта пайдаланады, бұл көрсеткішті жаңалық көзі ретіндегі үлеспен шатастыруға болмайды.
Ақпарат көзін таңдауда жылдамдық басты себеп болды — оны 48,6%-ы атаған. Кез келген уақытта және кез келген жерден қолжетімділік 31%-да басымдыққа ие болды.
Жас ерекшеліктері мен аймақтық сұраныс
Telegram мен теледидар арасындағы айырмашылық жас топтарында айқын байқалады. 18–24 жас аралығындағылардың 66,2%-ы жаңалықты Telegram арналарынан алса, 55 жастан асқандар арасында теледидар көш бастап, 77,4%-ға жеткен.
- Респонденттердің 41,3%-ы баға, жұмыспен қамту және әлеуметтік қолдау туралы ақпараттың жетіспейтінін айтқан.
- 40,6%-ы адамдардың күнделікті мәселелеріне көбірек көңіл бөлінуін қалайды.
- Әлеуметтік желі қолданушыларының 48,7%-ы жалған немесе сенімсіз ақпаратқа тап болғанын мәлімдеген.
Сенімге әсер ететін факторлар
Зерттеу теледидардың неге жоғары сенімге ие болғанын түсіндірмейді, бірақ онлайн ақпарат сапасына қатысты алаңдаушылықты көрсетеді. Жалпы іріктемеде респонденттердің 46,6%-ы жалған ақпараттың таралуын медиа ортадағы басты мәселе деп санайды. Жақсартулар туралы сұраққа 27,6%-ы тереңдетілген талдауды, 22,5%-ы түрлі көзқарастарды объективті ұсынуды қалайтынын білдірген. Теледидар көрермендері бағдарламалардың қайталануы мен жарнаманың шамадан тыс көптігін де атап өткен.
Зерттеу әдістемесі
Сауалнама 2026 жылдың 8–19 қыркүйегінде барлық 14 өңірде 1 411 ересек адаммен үйлерінде бетпе-бет сұхбат арқылы жүргізілді. Ұйымдастырушылардың айтуынша, көпсатылы іріктеу әдісі ұлттық деңгейде өкілдік беретін нәтижелер қамтамасыз еткен. Іріктеменің 53,9%-ы қала тұрғындары, 46,1%-ы ауыл тұрғындары болды. Зерттеу Ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарын қолдау және дамыту қоғамдық қоры мен Өзбекстандағы ЕО өкілдігінің бірлескен бастамасы ретінде жүзеге асты, деректерді «Ижтимоий фикр» қоғамдық пікірді зерттеу орталығы жинап, талдады.
Респонденттер сөз бостандығы мен медиа тәуелсіздігін де бағалаған: 49,7%-ы жоғары, 45,2%-ы орташа деңгейде баға беріп, кейбір тақырыптарды жариялаудағы шектеулерді атаған, 4,7%-ы төмен баға қойған. Бұл көрсеткіштер респонденттердің қабылдауын көрсетеді, медиа бостандығына тәуелсіз баға емес. Медиа қорының директоры Жахонгир Азимов зерттеуді барлау сипатындағы деп атап, жекелеген аудиторияларды тереңірек түсіну үшін қосымша зерттеулер қажет екенін айтқан.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Jakhongir Azimov, Director of the Mass Media Foundation. Image: The Public Foundation for Support and Development of National Mass Media / Times of Central Asia
