Орталық Азия инвестиция тартуда, бірақ өсім тұрақты емес
Орталық Азия халықаралық инвесторлардың назарын көбірек аударып отыр, алайда бұл қызығушылықты ұзақмерзімді экономикалық өсімге айналдыру үшін жеке секторға дамуға кеңірек мүмкіндік беру қажет. Бұл туралы Дүниежүзілік банктің Орталық Азия бойынша бөлім директоры Наджи Бенхассин мәлімдеді.
Оның айтуынша, аймақ соңғы жылдары айтарлықтай экономикалық өсім көрсеткен, бірақ оның басым бөлігі өнімділіктің артуымен емес, мемлекеттік инвестициялар, қолайлы тауар бағалары және ақша аударымдары есебінен қамтамасыз етілген. Бенхассин бұл пікірін 27 қазанда Novastan басылымына берген сұхбатында білдірді.
Өсім мен өнімділік арасындағы алшақтық
Сарапшының айтуынша, Орталық Азияда сауда-транзит белсенділігі артып, тау-кен өндірісі мен көлік инфрақұрылымына тікелей шетелдік инвестициялар көбейген. Алайда бұл қаржылар аймақтың табиғи ресурстарға тәуелділігін азайтатын кең ауқымды экономикалық пайда әкеле қойған жоқ. Өңдеу өнеркәсібіндегі еңбек өнімділігі көп елде тоқырап немесе мардымсыз өскен, шағын бизнестің кеңеюі қиындаған.
- Шағын және орта кәсіпорындар жоғары пайыздық мөлшерлеме мен кепіл талаптарына тап болады;
- Мемлекеттік кәсіпорындар жеке бизнеске жұмсалуы мүмкін капиталды тартып отыр;
- Нормативтік талаптардың біркелкі қолданылмауы шағын фирмалардың жұмысын қиындатады.
Қаржыға қолжетімділік және реформалар
Бенхассин осы мәселелерді шешуге бағытталған Дүниежүзілік банк тобының «Жұмыс орындары мен өсім үшін қаржыға қолжетімділік» (FINGROW) бағдарламасын атап өтті. 4 млрд долларлық бағдарлама Еуропа мен Орталық Азияда қосымша 6 млрд долларға дейін жеке капитал тартуды көздейді. Оның бірінші кезеңі Өзбекстанды қамтиды: Дүниежүзілік банк 2025 жылдың желтоқсанында 105 млн доллар қаржы бөліп, жоба 2030 жылға қарай шамамен 7 мың бизнестің несие алуына көмектесуді мақсат етеді.
Сонымен қатар білім жүйесі тек оқушы санын көбейтуге емес, түлектерді жұмыс берушілердің талабына сай дағдылармен қамтамасыз етуге бағытталуы керек. Өзбекстанда жұмыс берушілердің жартысынан астамы білікті кадр тапшылығын өсудің елеулі кедергісі деп санайды.
Аймақтық реформалар мен инфрақұрылым
Сарапшы Өзбекстанды 2017 жылдан бері экономикалық жүйесін елеулі өзгерткен елдердің бірі ретінде атады: валюта бағамы ырықтандырылып, бұрын мемлекет басым болған салалар жеке инвестицияға ашылды, Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру бағытында ілгерілеу байқалады. Қазақстан мемлекеттік кәсіпорындардың үстемдігін азайтуға ұмтылып отыр, Тәжікстан телекоммуникация мен авиацияда бәсекелестікті күшейту реформаларын енгізді, Қырғызстан коммуналдық қызметтерге жеке қатысуды кеңейтуде. Бұл өзгерістер Қамбарата-1 СЭС-і мен Қытай–Қырғызстан–Өзбекстан теміржолы сияқты ірі жобалардың жұмыс орындарын құрып, кең экономикалық пайда әкелуіне ықпал етуі мүмкін.
Алайда Бенхассин тек инфрақұрылым салу жеткіліксіз екенін ескертті. Транскаспий көлік дәлізі, яғни Орта дәліз, шекарадағы кідірістер мен операторлар арасындағы үйлестірудің әлсіздігінен зардап шегуде. Дүниежүзілік банктің қыркүйектегі есебі дәлізді жақсарту 2040 жылға қарай зерттелген тоғыз елде 2 млн қосымша жұмыс орнын құруы мүмкін екенін бағалады, бірақ бұл үшін ірі инвестиция мен үкіметтер арасындағы тығыз ынтымақтастық қажет.
Аймақтың жас халқы еңбек нарығына кірген сайын жұмыс орындарына сұраныс артады. Дамушы экономикаларда әрбір он жұмыс орнының тоғызын жеке сектор құрайтынын ескерсек, үкіметтер жұмыспен қамту мәселесін тек мемлекеттік жалдау арқылы шеше алмайды. 2035 жылға қарай аймақтың экономикалық табысының өлшемі — жеке кәсіпорындардың өнімділігін арттырып, халықаралық нарықта бәсекеге түсіп, жалақысы жоғары жұмыс орындарын құруы және табиғи ресурстарға тәуелділікті азайтуы болады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: @depositphotos / Times of Central Asia
