Жолдаудың кейінге қалдырылуы: 30 жылдық дәстүрдегі тұңғыш кідіріс
Қасым-Жомарт Тоқаев 2019 жылы билікке келгеннен бері жаңа саяси маусымды халыққа жолдаумен ашу дәстүрін ұстанып келеді. Жыл сайынғы Жолдау әдетте қыркүйектің бірінші жұмыс күнінде жарияланатын. 2022 жылғы наурыздағы қаңтар оқиғаларына байланысты төтенше жолдау ғана ерекшелік болды. Биылғы жылы Жолдау алғаш рет ресми түрде қазан айына шегерілді. Бұл — үш онжылдық тарихтағы тұңғыш ресми кідіріс.
Символдық қайта оралу
Кейінге қалдыру символдық мәнге ие: 1997 жылдың күзінде дәл осы айда Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2030» стратегиясын жариялаған болатын. Осылайша, мерейтойлық құжат дәстүр басталған айға оралып отыр. Алайда бұл саяси маусымның басталуын тежейді, өйткені заң шығарушы және атқарушы билік президенттің нақты нұсқауларынсыз күзгі сессияны бастауға мәжбүр.
«Қазақстан-2030»: кеңестік идеологиялық үлгінің трансформациясы
1997 жылғы алғашқы Жолдау «Қазақстан-2030» стратегиясының негізін қалады. Сол кезде шетелдік сарапшылар бұл модельді «қазақстандық даму жолы» деп атаған. Алайда стратегияның өзі және оны қоршаған насихат кеңестік коммунистік дәуір риторикасын айтарлықтай еске салады. 1961 жылы КОКП-ның 22-съезінде қабылданған «Қазіргі кеңес адамдары коммунизм жағдайында өмір сүреді!» деген ұранмен салыстыруға болады. Саясаттану мен әлеуметтануда бұл «кеңестік идеологиялық үлгілердің трансформациясы» деп аталады.
2002 жылы Телман Медеу-ұлы «Мемлекеттік билікті жекешелендіру?» мақаласында 1991-1992 жылдардағы баспасөзде қоғамдағы аңғал үміттер туралы дәлелдер көп екенін, ал кейіннен бұл әлеуметтік мифтер ауқымды мемлекеттік құжаттардың негізіне айналғанын атап өткен. Ол «2030» бағдарламасының негізгі тұжырымдары 1991 жылы 12 қаңтарда «Ленинская смена» газетінде жарияланған футурологиялық фантазиямен үндесетінін көрсеткен.
Аймақтық теңсіздік және геосаяси ықпал
Мақалада ұзақ жылдар бойы Орта және Аға жүз элитасының орталық билікті монополиялап, мұнай кірістерін батыстағы Кіші жүз донор аймақтарынан қайта бөліп отырғаны айтылады. Бұл инфрақұрылымдық, әлеуметтік және кедейлік айырмашылықтарын сақтап қалды. Шығыс, оңтүстік-шығыс және оңтүстік аймақтар субсидиялар мен нарықтық тартылыс арқылы Қытай мен Өзбекстанның экономикалық орбитасына қарай жылжып барады. Нәтижесінде Астана көмірсутек ағындары әлсіреген жағдайда тәуелсіз тартылыс күші шектеулі мұнай рентасын бөлу орталығына айналады.
- Жолдаудың қазанға шегерілуі саяси маусымды тежейді.
- «Қазақстан-2030» стратегиясы кеңестік идеологиялық үлгілердің трансформациясы ретінде сипатталады.
- Аймақтық теңсіздік пен геосаяси ықпал өзекті мәселе болып қала береді.
Дереккөз: Eurasia Review
Фото: File photo of Kazakhstan’s President Kassym-Jomart Tokayev. Photo Credit: Office of Kazakhstan President / Eurasia Review
