COP31 Анталияда: аймақтық күн тәртібінің басымдықтары
2026 жылғы 9–20 қарашада Түркияның Анталия қаласында БҰҰ-ның Климаттық өзгеріс жөніндегі конференциясы — COP31 өтеді. Іс-шараға 200-ге жуық елдің делегациялары қатысады, оның ішінде Орталық Азияның барлық республикалары бар. Аймақтық экологиялық күн тәртібін назарға ұсынуда Өзбекстан мен Қазақстан ерекше белсенділік танытады.
Ынтымақтастық — негізгі ұстаным
C5 елдері үшін Түркиядағы басты ұғым — «ынтымақтастық». Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі ұлттық павильонда Орталық Азияның бес экология министрінің кездесуін ұйымдастырып, аймақтық ынтымақтастық пен бірлескен климаттық бастамаларды талқылауды жоспарлап отыр. Өзбекстан мұздықтардың еруі, су қауіпсіздігі, бейімделу қажеттіліктері және климаттық қаржыға тең қолжетімділік мәселелері бойынша ортақ ұстанымдарды қалыптастыруға ниетті. Түрікменстан Ашхабад климаттық диалогын жаңа көпжақты алаң ретінде құруды жалғастырмақ. Қырғызстан Бішкекте Глобалдық тау тұрақтылық орталығын құруды қолдауды көздеп отыр.
Климаттық қаржы: негізгі мәселе
Қолжетімді климаттық қаржыны тарту барлық республикалар үшін маңызды. Climate Policy Initiative деректері бойынша, 2024 жылы әлемдік климаттық қаржыландыру 2 трлн долларға жетті, ал 2030 жылға дейінгі жылдық қажеттілік 7,8 трлн долларға бағаланады. Өзбекстан Республикасының Экология және климаттық өзгеріс жөніндегі ұлттық комитетінің төрағасы, президенттің экология мәселелері жөніндегі кеңесшісі Азиз Абдухакимов Times of Central Asia-ға берген сұхбатында Өзбекстанның 2030 жылға дейін климаттық міндеттемелерін орындау үшін шамамен 33,7 млрд доллар және бейімделуге 15,7 млрд доллар қажет екенін атап өтті.
Бұл алшақтықты жабудың бір жолы — халықаралық қаржы институттарымен және жеке инвесторлармен ынтымақтастық. Самарқандта өткен GEF Кеңесінің отырысында 3,9 млрд долларлық толықтыру пакеті (GEF-9) мақұлданды. Бұл қаражат Қазақстан мен Қырғызстанның ортақ Шу және Талас өзендері бассейндерін қалпына келтіру жобасына және Өзбекстанның жаңартылатын энергетика секторына жеке инвестициялар тартуға бағытталған.
Ұлттық павильондар мен бастамалар
COP31 аясында Өзбекстан Climate Implementation Bridge (BRIDGE) бастамасының алғашқы бес пилоттық елінің қатарына кіреді. Бұл ұлттық климаттық басымдықтарды инвестицияға дайын жобаларға айналдыруға мүмкіндік береді. Қазақстан ұлттық климаттық инвестициялық платформаны және аймақтық айналмалы экономиканы дамыту бағдарламасын ұсынбақ. Тәжікстан осал тау экожүйелері мен жергілікті бейімделу жоспарларын қаржыландыруды көбейтуді сұрайды. Қырғызстан Климаттық инвестициялық бағдарламасында (2026–2030) жарияланған 26 жобаға қаржы тартуды мақсат етеді.
- Қазақстан павильонында 36 іс-шара жоспарланған: технологиялар, ЖИ қолдану, метан шығарындыларын бақылау және энергия тиімділігі.
- Түрікменстан павильоны метан шығарындыларына, жерді қалпына келтіруге және климаттық бейімделу стратегияларына назар аударады.
- Өзбекстан павильоны климаттық бейімделу, жастарды тарту және жасыл технологияларды талқылайды.
Сонымен қатар Өзбекстан COP31-де Климаттық өзгеріс жағдайындағы адам ұтқырлығы туралы Жібек жолы декларациясын ресми түрде ұсынбақ. Бұл аймақтық шеңбер Орталық Азия мен Кавказ елдері арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған.
Аймақтық ынтымақтастықтың маңызы
Абдухакимовтың айтуынша, аймақтық ынтымақтастық тек тәуекелдерге жауап беру емес, сонымен қатар мүмкіндіктер жасау. Ортақ күш-жігер арқылы білім алмасуға, ресурстарды жұмылдыруға және жеке елдерге қиын болатын нәтижелерге қол жеткізуге болады. COP31-дегі басты хабарлама — Азияның климаттық сын-қатерлері өзара байланысты, сондықтан жауаптар да үйлестірілуі тиіс.
Дереккөз: Times of Central Asia
Фото: Illustrative image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia
