COP31: Анталиядағы аймақтық күн тәртібі
2026 жылғы 9–20 қараша аралығында Түркияның Анталия қаласында БҰҰ-ның Климат өзгерісі жөніндегі конференциясы — COP31 өтеді. Іс-шараға 200-ге жуық елдің делегациялары, соның ішінде Орталық Азияның барлық республикалары қатысады. Аймақтық экологиялық күн тәртібін назарға ұсынуда Өзбекстан мен Қазақстан ерекше белсенділік танытады.
Ынтымақтастық — негізгі ұстаным
Орталық Азияның бес елі үшін Түркиядағы басты ұғым — «ынтымақтастық». Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі ұлттық павильонда аймақтың бес экология министрінің кездесуін ұйымдастырып, өзара ынтымақтастық пен бірлескен климаттық бастамаларды талқыламақ. Өзбекстан мұздықтардың еруі, су қауіпсіздігі, бейімделу қажеттіліктері және климат қаржысына тең қолжетімділік мәселелері бойынша ортақ ұстанымды қалыптастыруға ниетті. Түрікменстан Ашхабад климаттық диалогын жаңа көпжақты алаң ретінде құруды жалғастырса, Қырғызстан Бішкекте Жаһандық таулы аймақтар тұрақтылығы орталығын ашуға қолдау сұрайды.
Климат қаржысы: басты мәселе
Қолжетімді климат қаржысын тарту барлық республика үшін шешуші фактор болып отыр. Climate Policy Initiative деректеріне сәйкес, 2024 жылы жаһандық климат қаржысы 2 трлн долларға жеткен, ал 2030 жылға дейінгі жылдық қажеттілік 7,8 трлн долларға бағаланады. Өзбекстан Республикасының Экология және климат өзгерісі жөніндегі ұлттық комитетінің төрағасы, президенттің экология мәселелері жөніндегі кеңесшісі Азиз Абдухакимов Times of Central Asia-ға берген сұхбатында елдің 2030 жылға дейін бейімделуге шамамен 15,7 млрд, ал шығарындыларды азайтуға 33,7 млрд доллар қажет екенін атап өтті.
Бұл алшақтықты қысқарту халықаралық қаржы институттары, көпжақты даму банктері және жеке инвесторлар тарапынан қолдау керек етеді. Самарқанда өткен GEF Кеңесі 3,9 млрд долларлық толықтыру пакетін (GEF-9) мақұлдап, Қазақстан мен Қырғызстанға ортақ Шу және Талас өзендері бассейндерін қалпына келтіру жобасына, сондай-ақ Өзбекстанның жаңартылатын энергетикасына жеке инвестиция тартуға бағытталған тетікке қолдау білдірді.
Ұлттық басымдықтар мен павильондар
COP31 аясында Өзбекстан BRIDGE бастамасының алғашқы бес пилоттық елінің қатарына кіруге мүмкіндік алды, бұл ұлттық климаттық басымдықтарды инвестицияға дайын жобаларға айналдыруға жол ашады. Қазақстан ұлттық климаттық инвестициялық платформа мен аймақтық айналмалы экономика бағдарламасын ұсынбақ. Тәжікстан таулы экожүйелерді қорғауға қаржылай қолдау сұраса, Қырғызстан 2026–2030 жылдарға арналған Климаттық инвестициялық бағдарламасындағы 26 жобаға қаржы тартуды көздейді.
- Қазақстан павильонында 36 іс-шара жоспарланған, олардың басым бөлігі технология, жасанды интеллект, метан шығарындыларын бақылау және энергия тиімділігіне арналған.
- Түрікменстан павильоны метан шығарындылары, жерді қалпына келтіру және климатқа бейімделу стратегияларына назар аударады.
- Өзбекстан павильоны климатқа бейімделу, жастарды тарту және жасыл технологиялар сияқты кең ауқымды тақырыптарды көтереді.
Сонымен қатар Өзбекстан COP31-де Климат өзгерісі жағдайындағы адам ұтқырлығы туралы Жібек жолы декларациясын ресми түрде ұсынбақ. Бұл аймақтық шеңбер Орталық Азия мен Кавказ елдері арасындағы ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған.
Абдухакимовтың пікірінше, аймақтық ынтымақтастық тек тәуекелдерге жауап беру емес, сонымен қатар мүмкіндіктер құру. Оның айтуынша, бірлескен күш-жігер арқылы білім мен ресурстарды бөлісіп, жеке елдерге қиынға соғатын нәтижелерге қол жеткізуге болады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Illustrative image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia
