Атырау-Самара құбыры арқылы мұнай тасымалы қалпына келтірілді
Қазақстан 3 қарашада Атырау-Самара мұнай құбыры арқылы мұнай жөнелтуді қайта бастады. Бұған дейін, 2 қарашада, Ресейдегі транзиттік торапқа жасалған дрон шабуылы салдарынан сорғылау жұмыстары тоқтаған болатын. Астана уақытымен таңғы 6:09-да тасымал толығымен үзілді. Қазақстан Энергетика министрлігінің өкілі Әсел Серікпаеваның айтуынша, техникалық тексеруден кейін жұмыс қалыпты режимде жалғасты, зардап шеккендер жоқ.
Шабуыл Ресейдің Самара өндірістік-диспетчерлік орталығының нысандарына бағытталған. Бұл оқиға Қазақстан экспортының ел шекарасынан тыс инфрақұрылымға тәуелділігін тағы да айқындады. Самара торабы бұған дейін де шабуылға ұшыраған: Украина Бас штабының мәліметіне сәйкес, 2 қазанда сорғы кешеніне соққы жасалған.
Экспорттық бағыттың маңызы
Атырау-Самара — көлемі бойынша Қазақстанның екінші ірі мұнай экспорттық бағыты, Каспий құбыр консорциумынан (КҚК) кейінгі орында. Ол батыс Қазақстанды Ресейдің «Транснефть» жүйесімен байланыстырып, әлемдік нарықтарға жеткізеді. 2025 жылы бұл бағыт арқылы шамамен 9,2 млн тонна мұнай экспортталса, «ҚазМұнайГаз» деректері бойынша 2026 жылдың тоғыз айында 7,573 млн тонна жөнелтілді.
- КҚК жұмысы бұзылған кезде Қазақстан жүктің бір бөлігін Атырау-Самараға ауыстыра алады.
- Алайда екі бағыт та Ресей инфрақұрылымына сүйенеді, сондықтан ауыстыру тәуекелді азайтпайды.
КҚК-дағы бұғаттаулар және өндіріске әсері
Соңғы тоқтау Новороссийск маңындағы КҚК-ның Қара теңіз терминалындағы қайталама үзілістерден кейін орын алды. Жазда Қазақстан терминал маңындағы танкерлерге, соның ішінде қазақ мұнайын тиеген кемелерге жасалған дрон шабуылдарын айыптады. 19 шілдеде ASIA және NISSOS IOS кемелеріне соққы жасалып, өрт шығып, тиеу уақытша тоқтатылды. Бұл үзілістер өндіріске де әсер етті: Reuters деректері бойынша шілдеде КҚК-дағы тиеу кестеден 20%-дан астам төмендеп, Қазақстанның мұнай өндірісі маусыммен салыстырғанда 14%-ға құлдырады.
25 тамызда энергетика министрі Ерлан Ақкенженов жылдық өндіріс жоспарын 98 млн тоннадан 96 млн тоннаға қысқартты. 2025 жылы КҚК Қазақстан мұнай экспортының шамамен 80%-ын, яғни 64,8 млн тоннаны тасымалдады.
Балама бағыттар: мүмкіндік пен шектеу
Қазақстан басқа бағыттарды кеңейтуге ұмтылуда. Транскаспий бағыты мұнайды Ақтаудан танкермен Әзірбайжанға, одан Баку-Тбилиси-Джейхан (BTC) құбыры арқылы Түркияның Жерорта теңізі жағалауына жеткізеді. Энергетикалық стратег Умуд Шокридің айтуынша, 2026 жылдың тоғыз айында BTC бағытына 1,164 млн тонна жөнелтілді, жылдық мақсат — 1,7 млн тонна. Бұл көлем КҚК арқылы өтетін жүкпен салыстырғанда мардымсыз.
Сарапшы бұл бағытты «жақын мерзімде КҚК-ны алмастыратын емес, практикалық қосалқы жол» деп сипаттады. Каспий теңізі деңгейінің төмендеуі қосымша кедергі туғызады: су таяздаған сайын кемелер азырақ жүк тасып, тасымал құны артады. Қазақстан Ақтау мен Құрықта түбін тереңдету жұмыстарын жүргізуде, алайда порттардың қолжетімділігі үздіксіз инвестицияны талап етеді.
Атырау-Самара бағытының қалпына келуі Қазақстан мұнайы үшін маңызды шығу жолын қайтарды, бірақ болашақ үзілістерді өтейтін ауқымды балама желі құру әлдеқайда күрделі міндет болып қала береді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia
