Ұлттық банк базалық мөлшерлемені төртінші рет төмендетті
Қазақстан Ұлттық банкі 2026 жылғы 23 қазанда базалық мөлшерлемені 16,25%-дан 15,75%-ға төмендетті. Бұл — маусым айынан бергі төртінші қатарынан төмендету. Реттеуші инфляцияның баяулауына қарамастан, жыл соңына дейін мөлшерлемені өзгеріссіз қалдыруы мүмкін екенін мәлімдеді.
Инфляция көрсеткіштері
Қыркүйекте жылдық инфляция тамыздағы 9,8%-дан 9,3%-ға төмендеді, ал халықтың инфляциялық күтулері 12,1%-дан 11,8%-ға төмендеді. Ұлттық банктің мәліметінше, теңгенің нығаюы және салыстырмалы түрде қатаң ақша-несие саясаты баға өсімін тежеуге көмектесті. Азық-түлік инфляциясы 8,5%-ға, азық-түлік емес инфляция 11%-ға төмендеді.
Базалық мөлшерлеме 2025 жылдың қазанынан бері 18% деңгейінде болған. 2026 жылы маусымда 17%-ға, шілдеде 16,75%-ға, қыркүйекте 16,25%-ға төмендетілді. Осылайша, жалпы төмендеу 2,25 пайыздық тармақты құрады.
Экономикаға әсері
Базалық мөлшерлеме банктік несие құны мен депозиттік кірістілікке әсер етеді. Оны төмендету бизнес пен халық үшін қарыз алу құнын біртіндеп азайтуға жағдай жасайды, дегенмен коммерциялық банктер қарыз алушылардың несиелік тәуекелдері мен қаржыландыру шығындарына сүйене отырып, өз пайыздық мөлшерлемелерін белгілейді.
Алайда қарыз алу құны әлі де жоғары, бұл Қазақстан экономикасының алдында тұрған қиындықтарды көрсетеді. Инфляция әлі де Ұлттық банктің 5% мақсатынан екі есе дерлік жоғары, яғни баға өсімі баяулағанымен, жалғасуда. Сонымен қатар, экономикалық өсімнің жоғары болғанына қарамастан, үй шаруашылықтары аз пайда көрді: ресми деректер бойынша, екінші тоқсанда жан басына шаққандағы нақты табыс өткен жылмен салыстырғанда тек 0,7%-ға өсті.
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов мөлшерлемені одан әрі төмендету инфляцияның неғұрлым тұрақты баяулауын талап ететінін айтты. Реттеуші негізгі тәуекелдер ретінде әлемдік энергия және азық-түлік бағаларының өсуін, мемлекеттік шығыстардың жоғарылығын және реттелетін коммуналдық тарифтердің ықтимал өсуін атайды.
Жыл соңына қарай жылдық инфляция аздап өсуі мүмкін, өйткені ағымдағы бағалар 2025 жылдың қазанынан 2026 жылдың наурызына дейін коммуналдық тарифтердің өсуі шектелген кезеңдегі бағалармен салыстырылатын болады. Дегенмен Ұлттық банк тарифтердің өзіне емес, олардың басқа бағаларға әсеріне назар аударуды жоспарлап отыр.
2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында Қазақстанның ішкі жалпы өнімі 4,2%-ға өсті, бұл негізінен құрылыс, өңдеу өнеркәсібі және көлік есебінен қамтамасыз етілді. Негізгі капиталға инвестициялар 7%-ға, бюджет қаражатын қоспағанда, шикізаттық емес секторға инвестициялар 25%-ға өсті. Инвестициялық белсенділіктің жоғарылығы ішкі сұранысты қолдайды, бірақ инфляцияны тежеуге күш салуды қиындатады.
Ұлттық банк 2027 жылы инфляцияны 6,5–8,5% деңгейіне дейін төмендетуді және 2028 жылы 5% мақсатына жетуді көздеп отыр. Базалық мөлшерлеме бойынша келесі шешім 4 желтоқсанда қабылданады.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: @depositphotos / Times of Central Asia
