Реформаның бастауы: Каспийдегі қайғылы оқиға
Қазақстан Каспий теңізіндегі әскери жаттығулар кезінде 14 әскери қызметшінің қаза табуынан кейін бір айдан аз уақыт өткен соң мерзімді әскери қызметтің дайындық жүйесін түбегейлі өзгерту және әскери қызметшілерді қорлаудан қорғайтын жаңа шараларды енгізу жоспарын бекітті. Реформа жоспары 21 қазанда Қауіпсіздік кеңесінің отырысында мақұлданып, негізгі өзгерістер 2027 жылға жоспарланған.
24 қыркүйектегі қайғылы оқиға жаттығуларды жоспарлаудағы және сарбаздарды қорғау шараларындағы елеулі кемшіліктерді анықтаған тергеуге себеп болды. Кейіннен Қорғаныс министрлігінде жүргізілген кең ауқымды тексеру ұрлық, билікті асыра пайдалану және басқа да бұзушылықтарға қатысты 13 қылмыстық істің қозғалуына әкелді.
Жаңа дайындық жүйесі қорлықты азайтуды көздейді
2027 жылдан бастап Қазақстан 12 айлық міндетті әскери қызметті екі кезеңге бөлуді жоспарлап отыр. Жаңадан шақырылғандар алғашқы алты айын оқу орталықтарында, қалған алты айын әскери бөлімдерде өткізіп, өз құрамаларымен бірге жауынгерлік дайындықты жалғастырады. Бұл өзгеріс сарбаздардың әскери өмірге бейімделуіне көмектесіп, қорлық қаупін азайтуға бағытталған.
Саяси сарапшы Ғазиз Әбішевтің пікірінше, бастапқы дайындықты тұрақты әскери қызметтен бөлу командирлерге қорлықты бақылауды жеңілдетеді. Ол өз Telegram арнасында тұрақты әскери бөлімдегі тәртіпсіздік жағдайында бақылаудан шыққан адамдардың қорлық әрекеттерін қадағалау әлдеқайда қиын екенін, ал оқу орталығында бұл жеңілірек болатынын, офицерлер сарбаздардың қауіпсіздігі үшін жеке жауапты болатынын жазды.
Сонымен қатар әскери қызметшілерге әскери кеңесшілер мен омбудсмен тағайындау жоспарланып отыр. Мақсат — сарбаздар мен олардың отбасыларына құқықтары бұзылған жағдайда жүгінетін орын беру. Қазақстан парламентінің — Құрылтайдың — депутаты Асхат Аймағамбетов бұл бастаманы қолдап, әскери қызметшілердің құқықтарының бұзылу жағдайлары мен олардың туыстарының әділет іздеуде кездесетін қиындықтарын атап өтті.
Жаңа дрон күштері
Жоспар сонымен қатар арнайы дрон күштерін құруды және мамандандырылған әскери мектептер желісін кеңейтуді көздейді. Бұл қадам ұшқышсыз ұшу аппараттарының заманауи соғыстағы маңызының артуын көрсетеді, әсіресе Украинадағы соғыс арзан дрондардың әлдеқайда қымбат әскери техниканы жоюға қабілетті екенін дәлелдеді. Ұйымдастырушылық дайындық 2026 жылдың соңына дейін аяқталып, негізгі реформалар 2027 жылы жүзеге асырылуы күтілуде.
Қорғаныс министрлігіндегі кең ауқымды тексеру де жыл соңына дейін аяқталуы тиіс. Алдын ала қорытындылар елеулі кемшіліктерді анықтағанымен, комиссияның толық тұжырымдары әлі жарияланған жоқ.
Орталық Азиядағы әскери әлеует
2026 жылғы Global Firepower рейтингінде Қазақстан 145 елдің ішінде 58-орында тұр, ал Өзбекстан 53-орында. Түрікменстан 78-, Тәжікстан 100-, Қырғызстан 109-орында. Global Firepower бағалауы бойынша, Қазақстанның 2026 жылға арналған қорғаныс бюджеті шамамен 5,84 миллиард долларды құрайды, бұл Өзбекстанның шамамен 6,21 миллиард долларымен салыстырылады.
- Мерзімді қызметті екі кезеңге бөлу 2027 жылдан басталады
- Әскери омбудсмен мен кеңесшілер институты енгізіледі
- Дрон күштерін құруға ұйымдастырушылық дайындық 2026 жылдың соңына дейін аяқталады
- Қорғаныс министрлігіндегі тексеру жыл соңына дейін аяқталуы тиіс
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: gov.kz / Times of Central Asia
