Бишкектің ұзақ мерзімді экономикалық мақсаттары
Қырғызстан 2030 жылдың соңына дейін нақты ЖІӨ-нің орташа жылдық өсуін кемінде 8% деңгейінде ұстап, тікелей шетелдік инвестициялардың жыл сайын 20% артуын қамтамасыз етуді мақсат етіп отыр. Бұл көрсеткіштерге экспортқа бағдарланған өндірісті дамыту, көлік дәліздерін кеңейту және халықаралық капиталды тарту арқылы қол жеткізу жоспарланып отыр. Халықаралық болжамдар биылғы жылы өсім 8%-дан асуы мүмкін екенін көрсетсе де, осы қарқынды 2030 жылға дейін сақтап қалу оңай міндет емес.
Үкімет басымдықтарды 21 қазанда Бішкекте өткен жиында белгіледі. Жоспарлар экспорттық тауарлар өндірісін ұлғайтуды, сауда-кеден рәсімдерін жаңғыртуды, жеке меншікті қорғауды күшейтуді және кәсіпорындардың ұзақ мерзімді қаржыландыруға қолжетімділігін жақсартуды қамтиды.
Даму бағдарламасының негізгі параметрлері
Мақсаттар 2025 жылдың маусымында қабылданған 2030 жылға дейінгі Ұлттық даму бағдарламасында бекітілген. Бағдарлама номиналды ЖІӨ-нің кемінде 30 млрд долларға жетуін және жан басына шаққандағы ЖІӨ-нің 4 500 долларға дейін өсуін көздейді.
Халықаралық болжамдар жақын перспективада қарқынды өсім сақталатынын, бірақ бәсеңдеу күтілетінін көрсетеді. 2025 жылғы 11,1% өсімнен кейін Халықаралық валюта қоры 2026 жылы 9%, 2027 жылы 7% өсім болжайды, ал Дүниежүзілік банк биылғы жылы 9,6% өсімді күтеді. Алайда екі институт та реэкспорт саудасының ықтимал бәсеңдеуі, Ресей мен Қытайдағы өсудің әлсіреуі, энергия бағасының өсуі және санкциялық шектеулердің қатаңдауы сияқты тәуекелдерді атап өтті.
Өсімнің негізгі драйверлері
Жоғары қарқынды сақтау үшін Бішкек тамақ өнеркәсібін, фармацевтиканы, химия өндірісін, жеңіл өнеркәсіпті, машина жасауды және пайдалы қазбаларды өңдеуді қолдауды жоспарлап отыр. Мақсат — отандық өнім экспортын ұлғайту.
- Қытай–Қырғызстан–Өзбекстан теміржолы — құны шамамен 4,7 млрд доллар, оның 2,3 млрд доллары қытай банктерінің несиелері. Құрылыс 2024 жылдың желтоқсанында басталып, 2030 жылы аяқталуы тиіс. Бірлескен компанияда Қытайға 51%, Қырғызстан мен Өзбекстанға 24,5%-дан тиесілі.
- Қамбарата-1 СЭС — Қазақстан және Өзбекстанмен бірлесіп ілгерілетілетін жоба; өнеркәсіптік кеңеюді энергиямен қамтамасыз ету үшін қосымша қуат қажет.
- Мемлекеттік компаниялардың еурооблигация шығаруы, мемлекеттік банктер арқылы ұзақ мерзімді қаржыландыруды кеңейту және халықаралық капиталды тарту үшін Тамчы арнайы қаржы-инвестициялық аймағын дамыту.
Теміржол Қырғызстанға Қытаймен алғашқы тікелей рельс байланысын беріп, Өзбекстанға қытай нарығына балама бағыт ұсынады. Бішкек үшін бұл транзиттік кіріс табуға және логистикалық орталықтарды дамытуға мүмкіндік. Алайда бағыттың коммерциялық тиімділігі жүк көлеміне, тарифтерге және шекарадан өту тиімділігіне тәуелді болады. 14 қазанда Қырғызстанның Швейцариядағы елшісі екі жобаны да Женевадағы әлеуетті инвесторларға таныстырды.
Тәуекелдер мен шектеулер
Ресеймен тығыз экономикалық байланыстар банк секторы мен сыртқы сауда үшін қосымша тәуекелдер туғызады. ХВҚ халықаралық санкцияларға ұшырау және қаржылық қадағалаудың әлсіздігі банк қатынастары мен трансшекаралық сауданы бұзуы мүмкін екенін ескертті.
Тағы бір мәселе — ірі инфрақұрылымдық жобалардың пайдасы кең экономикаға жетуін қамтамасыз ету. Сарапшылардың пікірінше, өнеркәсіптік аймақтар, қойма инфрақұрылымы және кадрларды даярлау дамымаса, экономикалық пайданың едәуір бөлігі транзиттік операторлар мен ірі компанияларға тиесілі болып, жергілікті экономикаға толық жетпеуі мүмкін.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: gov.kg / Times of Central Asia
