Астана Мәскеуден транзитті қалпына келтіруді сұрады
Қазақстан Ресейден Германияға «Дружба» мұнай құбыры арқылы жеткізілімді қайта бастауды ресми түрде сұрады. Бұл өтініш Мәскеу маршрутты тоқтатқаннан кейін алты ай өткен соң жасалып отыр. Өтініштің уақыты Ресей инфрақұрылымына жасалған дрон шабуылынан кейін түскені назар аудартады — сол шабуыл осы аптада Қазақстанның тағы бір мұнай экспорт бағытын уақытша тоқтатқан болатын.
Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов 4 қарашада өтінішті ресейлік шенеуніктерге жеке тапсырғанын мәлімдеді. Оның айтуынша, Қазақстанда жеткізілімді қайта бастауға техникалық мүмкіндік бар, енді Мәскеудің жауабы күтілуде. Министр шешім қабылданатын нақты мерзімді атаған жоқ.
Тоқтатылған маршруттың маңызы
Тоқтатылған бағыт қазақ мұнайын Ресей, Беларусь және Польша арқылы Германияның солтүстік-шығысындағы Шведт қаласындағы PCK мұнай зауытына жеткізген. Ресей транзитті 1 мамырда техникалық шектеулерге сілтеме жасап тоқтатқан, содан бері жеткізілім қалпына келмеді. 2025 жылы Қазақстан «Дружба» арқылы Шведтке 2,1 миллион тонна жіберген, биыл бұл көрсеткішті шамамен 3 миллион тоннаға дейін ұлғайтуды жоспарлаған. Тоқтатуға дейін қаңтар–сәуір аралығында 1,02 миллион тонна жеткізілген.
Германия нарығы мен ресейлік транзит
Германия 2023 жылы Ресейден тікелей импортты тоқтатқаннан кейін қазақ мұнайы ресейлік шикізаттың маңызды баламасына айналды. Шведт зауыты бұрын ресейлік жеткізілімге тәуелді болған, ал қазақ өндірушілері оған сол кеңестік дәуірдегі құбыр желісі арқылы жете алды. 2025 жылдың қазанында тараптар жеткізілімді 2026 жылдың соңына дейін ұзартқан.
Шведт зауыты Берлин мен Бранденбург аймағын отынмен қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады: кәсіпорынның мәліметінше, ол астана маңындағы бензин, дизель, авиаотын және жылу мазутының шамамен 90%-ын жеткізеді. Тоқтатуға дейін қазақ мұнайы зауыттың шикізат қабылдауының шамамен 17%-ын құраған. Зауыттың меншік құрылымы да ерекше: «Роснефть» неміс еншілес құрылымдары арқылы бақылау үлесін сақтап отыр, бірақ Германия үкіметі бұл үлестерді 2022 жылдан бері бақылайды, ал 2026 жылдың ақпанында оларды жаңа сенімгерлік басқаруға берген.
Тамызда зауыт өкілі Польшаның Гданьск порты арқылы әкелінген шикізат қазақ мұнайының орнын толық басқанын мәлімдеген. 28 қазанда зауыт қуатының 86%-дан астамында жұмыс істеп тұрған. Басшылық балама жеткізілімдердің арқасында операциялар тұрақты қалғанын атап өтті. Зауыт сондай-ақ Германияның Росток порты арқылы мұнай қабылдайды.
Самарадағы жаңа үзіліс және балама бағыттар
Ресей вице-премьері Александр Новак тоқтатуды сәуірде «техникалық мүмкіндіктермен» түсіндіріп, мұнай басқа экспорт бағыттары арқылы жүретінін айтқан. Содан кейін Қазақстан Энергетика министрлігі мамыр айындағы 260 мың тонна жүкті басқа бағыттарға бөлді: 160 мың тоннасы Каспий құбыр консорциумы (CPC) арқылы, 100 мың тоннасы Ресейдің Балтық жағалауындағы Усть-Луга порты арқылы жөнелтілді. Бұл баламалар экспортты жалғастыруға мүмкіндік бергенімен, ресейлік көлік инфрақұрылымына тәуелділікті жоймады.
Осы аптада бұл осалдық тағы да байқалды: Ресейдің Самара мұнай транзит хабындағы нысандарға жасалған дрон шабуылдары 2 қарашада Атырау–Самара құбырының айдауын тоқтатуға мәжбүр етті. Қазақстан техникалық тексеруден кейін келесі күні жеткізілімді қайта бастады. Атырау–Самара батыс кен орындарын Ресейдің «Транснефть» желісіне қосады және «Дружба» бағытына апаратын жүйені де қоректендіреді.
- 2025 жылы CPC Қара теңізге 64,8 миллион тонна қазақ мұнайын тасымалдады.
- Атырау–Самара құбыры экспортқа тағы шамамен 9,3 миллион тонна қазақ мұнайын өткізді.
- CPC нысандары мен танкерлері биыл да бірнеше рет шабуылға ұшырады, бұл экспорт кестесін қиындатты.
Қазақстан Ресейді айналып өтетін бағыттарды кеңейтіп келеді. 3 қарашада «ҚазМұнайГаз» пен Әзірбайжанның SOCAR компаниясы Каспий теңізі арқылы және Баку–Тбилиси–Джейхан құбырымен Түркияға транзитті ұлғайтуды талқылады. Ақтау портынан осы дәліз арқылы жөнелтілім 2026 жылдың тоғыз айында 1,16 миллион тоннаға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 24%-ға өсті, ал жыл қорытындысында 1,7 миллион тоннаға жету көзделуде. Бұл дәліз Ресейге тәуелсіз бағыт ұсынғанымен, CPC көлемінің тек аз бөлігін ғана қамтиды.
Ақкенженов биыл 96 миллион тонна мұнай мен газ конденсаты өндірілетінін, 2025 жылы бұл көрсеткіш 99,4 миллион тонна болғанын айтты. Үкімет 2027 жылға шамамен 99 миллион тонна мақсатын қарастырып отыр. Мәскеуге жасалған жаңа өтініш балама бағыттардың шектеулі екенін көрсетеді: Германия жетіспейтін шикізаттың орнын толтырды, Қазақстан экспортын қайта бағыттады, алайда қалыптасқан мұнай саудасын құбыр арқылы қалпына келтіру әлі де Ресейдің келісімін талап етеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia
