Қырғызстан энергия тапшылығы жағдайында су үстіндегі күн станциясын жоспарлап отыр
Қырғызстан Бішкектен солтүстік-шығысқа қарай шамамен 10 шақырым жерде орналасқан №5 су электр станциясының (ГЭС-5) су қоймасында қуаты 15 МВт су үстіндегі күн электр станциясын салуды жоспарлап отыр. Бұл қадам елдің электр энергиясын импорттауға тәуелділігін азайтуға бағытталған. Жоба Азия даму банкінің (АДБ) қолдауымен әзірленіп жатыр және Қырғызстан үшін осы типтегі алғашқы ірі көлемді нысан болуы мүмкін.
Импортқа тәуелділік және энергия қауіпсіздігі
Қырғызстан 2026 жылы 4,1 млрд кВт·сағ электр энергиясын импорттауды жоспарлап отыр, бұл болжамды тұтынудың (19,6 млрд кВт·сағ) шамамен бестен бір бөлігін құрайды. Ел негізінен гидроэнергетикаға сүйенеді, сондықтан су қоймаларындағы су деңгейінің төмендеуі электрмен жабдықтауды осал етеді. Энергетика саласының өкілдері биылғы қыста ең жоғары сұраныс кезеңінде тапшылық болуы мүмкін деп ескертті.
Пилоттық жобадан ірі нысанға дейін
АДБ мәліметінше, ГЭС-5 су қоймасында 2024 жылдың 1 наурызынан бері қуаты 100 кВт пилоттық станция жұмыс істеп тұр. Оны мемлекеттік «Чакан ГЭС» АҚ банктің гранты есебінен салған. Ірі жоба «Чакан ГЭС» пен АДБ арасындағы ынтымақтастық келісімі аясында әзірленуде. Банк 20 млн доллар қаржыландыруды ұсынды, оның 19,55 млн доллары жеңілдікті несие, 450 мың доллары грант. Жоба әзірге бекітілген жоқ, құрылыс кестесі де жарияланбаған.
Техникалық және экологиялық артықшылықтар
Энергетика министрлігінің дерегінше, пилоттық станция 2025 жылы 141 100 кВт·сағ электр энергиясын өндірген. Ведомство панельдерді су бетіне орнату жерді үнемдейтінін, булануды азайтуға мүмкіндік беретінін және қолданыстағы гидроэнергетикалық инфрақұрылымды пайдалануға жол ашатынын атап өтті.
Аймақтық әсер және болашақ перспективалар
АДБ ГЭС-5 жобасы басқа су қоймаларында қолдануға болатын техникалық және коммерциялық модель қалыптастырады деп күтеді. Банктің бағалауы бойынша, бұл нысандарда жалпы қуаты шамамен 176 МВт су үстіндегі күн станцияларын орналастыруға болады, ал болашақ жобаларға жеке инвесторлар тартылуы мүмкін. Сонымен қатар Қырғызстан 2025 жылдың желтоқсанында Шуй облысының Кемин ауданында, Бішкектен шамамен 100 шақырым шығыста, қуаты 100 МВт алғашқы ірі күн электр станциясын іске қосты. Ол 56 млн долларға қытай инвестициясымен салынған, ал министрлік жылына шамамен 210 млн кВт·сағ өндіруі мүмкін деп есептейді.
Егер ГЭС-5 станциясы мен қосымша 176 МВт су үстіндегі күн қуаты жүзеге асырылса, олардың жиынтық қуаты шамамен 191 МВт болар еді. Қолданыстағы пилоттық станцияның көрсеткіштері мен Кеминдегі болжамды өндіріске сүйенсек, бұл жылына шамамен 300 млн кВт·сағ электр энергиясын беруі мүмкін, яғни Қырғызстанның 2026 жылға болжамды тұтынуының шамамен 1,5%-ы. Алайда Ыстықкөл маңында вьетнамдық ROX Energy Global әзірлеп жатқан 1 900 МВт күн жобасы әлдеқайда үлкен үлес қосуы мүмкін: оның алғашқы 175 МВт кезеңі 2026 жылдың маусымында іске қосылды, ал министрліктің бағалауы бойынша толық станция жылына шамамен 3,3 млрд кВт·сағ өндіре алады — бұл елдің 2026 жылға болжамды тұтынуының шамамен 17%-ы. Қалған кезеңдері 2027 және 2028 жылдары іске қосылуы күтілуде.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Kyrgyzstan’s pilot floating solar plant at GES-5 near Bishkek/ egov.kg / Times of Central Asia
