Шэньчжэньдегі үш держава дипломатиясы
Шэньчжэньде өтетін АТЭС саммиті қарсаңында Қытай, АҚШ және Ресей дипломаттары Си Цзиньпин, Дональд Трамп және Владимир Путиннің кездесуін ұйымдастыруға тырысуда. Әр лидердің әлемдік тәртіп туралы өз көзқарасы бар, ал ортақ тіл табысатын мәселелер тізімі онша ұзақ емес. South China Morning Post газетінің мәліметінше, кулисалық келіссөздерде Украина мен Корей түбегін ядролық қарусыздандыру мәселелері іс жүзінде талқылаудан шығарылған. Оның орнына дипломаттар ядролық қаруды басқару жүйелерінде жасанды интеллектіні қолдануға назар аударды.
Неге бұл мәселе маңызды?
Үлкен державалар бір кездері ядролық соққы туралы шешімді алгоритм қабылдайтын гипотетикалық жағдайды талқылағысы келеді. Себебі қайтымсыз нүкте әлі өтілген жоқ. Биылғы Валдай клубының отырыстарында ерте ескерту жүйелерінің қателіктері адамзатты қауіпті жағдайға қалай қойғаны туралы қызу пікірталастар өтті. Мысалы, 1983 жылы кеңестік ескерту жүйесі бес американдық ядролық зымыранның ұшырылғаны туралы қате хабарлаған. Кезекші офицер Станислав Петров автоматты жүйеге сенбей, жалған дабыл туралы хабарлаған. Кейін спутниктер күн сәулесінің шағылысуын зымыран ұшыру деп қабылдағаны анықталды. Оның шешімі ықтимал ядролық апаттың алдын алды.
Жасанды интеллект және жауапкершілік
Жасанды интеллект енгізілсе, шартты майор Петровтың орнына адамзат алдында жауапкершілігі жоқ және моральдық қасиеттері жоқ компьютер шешім қабылдайды. Сондықтан тәуекелдер («Терминатор» фильміндегі «Скайнет» өздігінен ядролық соғысты бастағандай) бірнеше есе артады. Алайда бұл тақырыптың өзектілігінен бөлек, қызықты дипломатиялық құрылым да жасырылған.
Дипломатиялық есептер
Вашингтон Қытайды ядролық қаруды бақылау жөніндегі келіссөздерге тартуға ұмтылып келеді. Пекин өзінің арсеналы мен Ресей мен АҚШ қорлары арасындағы үлкен айырмашылықты атап өтеді. Қытай басшылығы сандық шектеулерге келісуге асықпайды. Сондықтан қытай тарапы ядролық ашықтық, сенім шаралары және жаңа технологиялардың қауіпсіздігін талқылауды ұсынады. Бұл тәсіл халықаралық ережелерді әзірлеуге қатысуға мүмкіндік береді, бірақ өзінің стратегиялық күштерін дамытуда қолды байламайды. Дипломатиялық тұрғыдан әсем және прагматикалық.
Мәскеудің де өз есептері бар. Ресей Вашингтонмен стратегиялық қауіпсіздік және Украина бойынша толыққанды диалогқа мүдделі, ал Қытайдың стратегиялық серіктес ретінде оның аумағында болуы ресейлік лидер үшін жақсы фон береді. Пекиннің ұстанымы ерекше назар аударуға тұрарлық. Қытай Украина бойынша ресей-американдық келіссөздердің нәтижесі үшін жауапты делдал болуға ұмтылмайды. Жалпы бейбітшілік принциптерін ұсыну бір нәрсе, ал Мәскеу мен Вашингтонның нақты келісімдері үшін жауап беру басқа нәрсе.
Қазақстан үшін маңызы
Үш держава ядролық қаруды қолдану туралы түпкілікті шешім адамда қалуы керек деген келісімге келу мүмкіндігін талқылап жатыр. Мұндай келісім стратегиялық қауіпсіздік бойынша тұрақты үшжақты консультацияларға жол ашуы мүмкін. Бәсекелестік өсіп келе жатқан жағдайда тұрақты байланыс арнасы салтанатты декларациядан қымбат болуы мүмкін. Кездесу жаңа Ялта және ықпал ету аймақтарын бөлу туралы әңгімелер тудырды. Бірақ бүгінде Қытай, Ресей және АҚШ-тың әлемдік құрылым туралы ортақ жобасы жоқ. Әр тарап оның негізінде қандай ережелер болуы керектігін өзінше елестетеді. Сондықтан үш лидердің әдемі суреті жаңа тәртіптің туғанын жариялауға жеткіліксіз. Қазақстан мен Орталық Азия үшін бұл ерекше мәселе. Өңір бұрыннан үш державамен де өзара әрекеттесіп келеді, және кез келген жаңа қауіпсіздік ережелері оның мүдделеріне әсер етуі мүмкін. Әзірге кездесудің өзі түпкілікті келісілген жоқ. Бұл да симптоматикалық: әлемдік қауіпсіздік ережелерін анықтауға үміткер державалар әзірге өз диалогының қолайлы форматын ғана іздестіріп жүр.
