Инфрақұрылымға басымдық берілді
Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазандағы жыл сайынғы халыққа жолдауында 2029 жылға дейін Ұлттық қордан 6,5 трлн теңге (шамамен 14,3 млрд доллар) көлемінде қаражатты инфрақұрылым жобаларына бағыттауды және сол кезеңде электр тапшылығын жоюды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ол 2027 жылды ауқымды құрылыс жылы деп жариялап, жолдар, әуежайлар, теміржол вокзалдары мен қоғамдық нысандарды қамтитын жалпыұлттық бағдарламаны іске қосуды ұсынды.
Үкімет 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 трлн теңге бөлуі күтілуде, оның ішінде 1,5 трлн теңгесі (3,3 млрд доллар) 2026 жылдың қалған айлары мен 2027 жылдың алғашқы екі айындағы әлеуметтік жобаларға жұмсалады. Бағдарлама аясында 70-ке жуық денсаулық сақтау нысаны мен 50-ге жуық білім, спорт және мәдениет нысанын салу, сондай-ақ газ бен таза ауыз суды аз қамтылған елді мекендерге жеткізуді кеңейту қарастырылған.
Мемлекеттік қаражат пен жеке инвестиция
Тоқаев мемлекеттік қаржыландыру бағдарламаны толық қаржыландыруға емес, жеке инвестицияларды тартуға ықпал етуі керектігін атап өтті. Бұл жоспарлар Қазақстанның жинақталған мұнай кірістерін пайдалану мәселесін көтереді. Ұлттық қор ішінара экономиканы тауар бағасының ауытқуынан қорғау үшін құрылған, алайда оның ресурстары бюджет қажеттіліктерін өтеуге жүйелі түрде жұмсалып келеді. Президент қаржылық резервтерді болашақ ұрпақ үшін сақтау мен заманауи инфрақұрылымға инвестиция салу арасындағы тепе-теңдікті сақтау қажеттігін айтты.
Электр тапшылығын жою мақсаты
Тоқаев Қазақстанның электр өндірісі өсіп келе жатқан экономиканың қажеттілігін өтемейтінін мойындады. Ұлттық желі операторы KEGOC деректеріне сәйкес, 2025 жылы ел 123,1 млрд киловатт-сағат электр өндірген, ал тұтынуы 124,6 млрд киловатт-сағатты құраған. Шамамен 1,5 млрд киловатт-сағат тапшылық таза импорт есебінен жабылған. Президент 2029 жылға қарай ішкі тұтынудан тұрақты асып түсетін өндіріс деңгейіне жетуді мақсат етіп қойды.
Ол қысқы сұраныс шыңында көрші елдерден қымбат электр сатып алып, жазда оны әлдеқайда төмен бағамен қайтару тәжірибесін сынға алды. Сондай-ақ Түркістан, Қызылорда, Алматы және Екібастұзда жаңа генерациялық қуаттарды іске қосудағы кідірістерді және білікті энергетик мамандардың тапшылығын атап өтті. Мақсатқа жету үшін жаңа станциялар салынып, қолданыстағы нысандар жаңартылуы қажет, оның ішінде көмір генерациясы мен жаңартылатын энергия көздерін, әсіресе күн энергиясын дамытуға шақырды.
Атом энергетикасы жоспарлары
Тоқаев Балқаш АЭС-інің құрылысы 2027 жылы басталуы мүмкін екенін айтты және Мойынқұм АЭС-і бойынша келісімге дайындықты жеделдетуді ұсынды. Балқаш жобасын Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы жетекшілік етіп отыр, ал екінші станцияға Қытайдың CNNC компаниясы басты мердігер ретінде таңдалған. Алайда Балқаштағы бірінші реактор 2034 жылға дейін іске қосылмайды, сондықтан ел ағымдағы тапшылықты басқа жобалар арқылы шешуге мәжбүр.
Президент сондай-ақ жоспарланған АЭС-терді ұзақ мерзімді уранмен қамтамасыз ету үшін ұлттық стратегиялық уран резервін құруды ұсынды. Қазақстан табиғи уранның әлемдегі ең ірі өндірушісі болғанымен, атом жобалары шетелдік технология мен даяр мамандарды қажет етеді. Тоқаев ресейлік және қытайлық компаниялар өндіріс нысандарын құру мен қазақстандық атом мамандарын даярлау бойынша ұсыныстар жасағанын хабарлады.
Қытай мен Еуропа арасындағы жаңа бағыттар
Тоқаев Қазақстанның Қытай мен Еуропа арасындағы жүк тасымалындағы рөлін кеңейту жоспарларын, соның ішінде Орта дәліз деп те аталатын Транскаспий бағытын дамытуды ұсынды. Шығыс Қазақстандағы 272 шақырымдық Бақты–Аягөз теміржолы 2027 жылы ашылуы жоспарланған, ол екі ел арасындағы жылдық теміржол жүк қуатын шамамен 28 млн тоннадан 48 млн тоннаға дейін арттыруы күтілуде.
Тағы бір ірі жоба — Арал–Каспий тас жолы, ол батыстағы Бейнеу мен Арал теңізі маңындағы Саксаулск арасын жалғайды. Тоқаевтың айтуынша, бұл жол Қытай мен Еуропа арасындағы құрлықтағы жүк бағытын шамамен 1000 шақырымға қысқартып, жеткізу уақытын үш күнге азайтады. Бұл әзірге ресми болжамдар болып табылады және нақты үнем жүк операторлары таңдайтын бағыттарға байланысты.
Алатаудағы инвесторлар соты
Жолдауда Тоқаев жаңа Алатау қаласында инвесторларға арналған жеке сот құруды, оның ағылшын құқығының жалпы қағидаттарына негізделуін ұсынды. Бұл шара инвесторлардың құқықтық қорғанысын күшейтіп, Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын арттыруға бағытталған. Жалпы алғанда, жолдау инфрақұрылым, энергетика, транзит және инвестициялық ахуалды жақсарту арқылы елдің Орталық Азиядағы экономикалық және логистикалық орнын нығайтуға басымдық бергенін көрсетеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: TCA, Aleksandr Potolitsyn / Times of Central Asia
