Алматыдағы фасад реконструкциясы: шағын бизнес қиындыққа тап болды
Алматы — Қазақстанның ең үлкен қаласы және іскерлік орталығы. 2026 жылы қала билігі кеңестік кезеңнен қалған тұрғын үйлердің фасадтарын жаппай жаңарту бағдарламасын бастады. Бастапқы жоспар бойынша Алмалы, Бостандық және Медеу аудандарындағы 176 ғимарат қамтылып, жұмысқа 25,8 миллиард теңгеден астам қаражат бөлінді. Алайда бұл бастама ғимараттардың бірінші қабаттарында орналасқан шағын бизнес субъектілері үшін елеулі қиындықтар туғызды.
Кәсіпкерлердің наразылығы
Гаухар Осмоналиева есімді кәсіпкер Алматының орталығында үй жануарларын күту салоны мен кофехана ашқан. Жалға алу кезінде ғимарат фасадының жөндеу жұмыстары жүріп жатқанын, бірақ жақын арада аяқталатынын айтқан. Алайда қыркүйек айында бизнес ашқанда, ол орнына құрылыс бағаналары, бұзылған тротуар және тұрақты шаң-тозаңды көрді. Қазан айының ортасына қарай жұмыс әлі де жалғасып, тұтынушылар азая бастады.
«Бір кезде құрылысшылар бүкіл жолды қазып тастады, жаяу жүргіншілер ағыны айтарлықтай азайды. Біз бұл орынды қолайлы әрі адам көп жүретін жер болғандықтан таңдадық, бірақ қазір сол артықшылықтардан айырылып отырмыз», — дейді Осмоналиева.
Жұмыстың ұйымдастырылуына сын
Қала әкімдігі фасадтарды сәулет ерекшеліктерін сақтай отырып жаңартуға уәде берген. Бірақ жұмыстың ұйымдастырылуына қатысты сұрақтар көктемде-ақ туындады. Жергілікті Vlast басылымы кейбір нысандарда құрылыстың наурызда, тендерлер жарияланып, келісімшарттар жасалғанға дейін басталғанын анықтады. Тендер шарттары бойынша бір ғимаратты жөндеу 3-5 айға созылуы тиіс еді. Алайда тамызға қарай жаңартылған тізімдегі 178 ғимараттың тек тоғызы ғана толық жөнделген.
Зерттеу нәтижелері
Urban Forum Kazakhstan коммерциялық емес ұйымы жүргізген «Бұл сенің болашағың үшін» атты зерттеу 2026 жылдың жазында Алматыдағы көше реконструкциясынан зардап шеккен 340 адамды қамтыды. Нәтижелер көрсеткендей, респонденттердің 90%-ы құрылыс туралы тек ол басталғаннан кейін білген. Сол сияқты 90%-ы құрылыс аймағын айналып өтетін қауіпсіз, анық белгіленген жолдың жоқтығын айтқан. 68%-ға жуығы жаяу жүргіншілер жолымен жүруге мәжбүр болса, 51,5%-ы тікелей құрылыс аймағы арқылы өткен. Тұрғындар шаң-тозаңға, әсіресе тас пен плитка кесу кезінде шағымданған.
Urban Forum Kazakhstan қорытындысы бойынша, жаяу жүргіншілерді қорғау және құрылыс шаңын бақылау талаптары құрылыс ережелері мен мердігерлік келісімдерге жеткілікті енгізілмеген. Ұйым мердігерлерге қауіпсіз жаяу жүргіншілер жолдарын алдын ала ұйымдастыруды, анық қоршаулар мен белгілер орнатуды, шаңды басу жабдықтарын пайдалануды міндеттеуді ұсынады. Бұл талаптарды муниципалдық ережелер мен келісімшарттарға тікелей енгізу қажет.
Бизнеске әсері
Осмоналиеваның кофеханасы ең көп зардап шекті. Ол Алматыда танымал ашық террасса ашуды жоспарлаған, бірақ құрылыс бағаналары үстелдерді сыртқа қоюға мүмкіндік бермеді. «Нәтижесінде біз бүкіл маусымды жіберіп алдық. Бұл кофеханаға айтарлықтай әсер етті: сұраныс күткеннен төмен болды, жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізе алмадық», — дейді ол. Сонымен қатар, күту салоны да қиындықтарға тап болды: иттер шу мен техникадан қорқып, кіреберіске дейін жете алмайды. Шаң-тозаңнан қызметкерлер кіреберіс алаңын жиі жууға мәжбүр, су шығыны артты. Кейде құрылысшылар салонның электр розеткаларын пайдалануға рұқсат сұрайды, ал кәсіпкер жұмыстың тезірек бітуі үшін келіседі. Қазан айында коммуналдық төлемдері өскен.
Осмоналиеваға құрылыс кезінде өтемақы немесе қаржылық жеңілдік ұсынылмаған. Ол жалға берушіден жалдау ақысын төмендетуді сұрамаған, себебі құрылыс қала тарапынан ұйымдастырылған деп есептейді.
Тұрғындардың наразылығы
Тұрғындар жөндеу нәтижелеріне де шағымдануда. Қазан айында Назарбаев даңғылындағы бір үйдің тұрғындары іріктемелі жөндеуге наразылық білдірді: көршілес ғимараттар жаңартылған, ал олардың үйі бұрын тізімде болғанына қарамастан, жөнделмеген. Басқа бір ғимаратта жұмысшылар даңғылға қараған тек шеткі қабырғаны ғана сырлаған. Әкімдік мердігердің мұны өз бастамасымен жасағанын және ғимарат бекітілген бағдарламаға кірмейтінін мәлімдеді.
Осмоналиева Алматының реконструкция бағдарламасына қарсы емес. Ол жұмыстың тиімді ұйымдастырылуын және бизнеске келтірілген шығынның өтелуін қалайды.
Дереккөз: Times of Central Asia
Фото: All images: TCA, Joe Luc Barnes / Times of Central Asia
