Ауғанстанның минералды байлығы жаһандық назарда
Орталық Азия сирек металдар үшін жаһандық бәсекеге тартылуда. Оңтүстікте орналасқан Ауғанстанның минералды байлығы әлі де толық игерілмеген. Қабіл билігі бұл ресурстарды экономикалық және дипломатиялық активке айналдыруға тырысуда.
Талибтердің АҚШ-қа ұсынысы
Талибтер үкіметінің сыртқы істер министрі Әмірхан Муттақи Financial Times-ке берген сұхбатында Ауғанстанның тау-кен өнеркәсібіне, инфрақұрылымға, ауыл шаруашылығына және саудаға американдық инвестицияларды қарсы алатынын мәлімдеді. Ол екі ел арасындағы қарым-қатынасты 20 жылдық соғыс тұрғысынан емес, болашақ ынтымақтастық мүмкіндіктері тұрғысынан қарау керектігін айтты. Сондай-ақ, Муттақи АҚШ-ты Қабілдегі елшілігін қайта ашуға шақырды, бірақ Баграм әскери базасын американдық бақылауға қайтару мүмкіндігін жоққа шығарды.
Бұл жалғыз ұсыныс емес. Тамыз айының ортасында Муттақи The New York Times-қа АҚШ-тың елшілігін қайта ашып, Ауғанстанның минералды ресурстарына, бөгеттеріне және жолдарына инвестиция сала алатынын айтты. Тамыздың 30-ында Kyodo News-ке берген сұхбатында ол Қабілдің АҚШ-пен қарым-қатынасты өзара құрмет пен ортақ мүдде негізінде қалыпқа келтіруге ұмтылып жатқанын, ал ресми тану «келесі кезеңнің мәселесі» екенін жеткізді.
АҚШ-тың жауабы: әзірге бас тарту
АҚШ әкімшілігі сирек металдар мен жеткізу тізбегінің тұрақтылығына ерекше мән беріп отыр. Шілде айында Ақ үй Қорғаныс өндірісі туралы заңды пайдаланып, сирек металдар экспортына шектеу қоюға рұқсат берді. Дегенмен, Қабілдің ұсынысына жауап ретінде АҚШ Мемлекеттік департаменті Voice of America-ға берген жазбаша жауабында Талибтермен сирек металдарды игеру жөнінде ынтымақтасу жоспары жоқ екенін, себебі Талибтер санкция астында екенін және инвестиция Ауғанстандағы қазіргі биліктің қаржылық мүмкіндігін арттыруы мүмкін екенін мәлімдеді.
Минералды байлықтың құны: $1 триллион миф пе?
2007 жылы АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) Ауғанстанның геологиялық қызметімен бірлесіп, елдің минералды ресурстарына ірі бағалау жүргізді. Зерттеушілер мыс, темір, алтын, литий және сирек жер элементтерін қоса алғанда, белгілі кен орындары мен ашылмаған ресурстардың әлеуетін зерттеді. 2010 жылы Пентагонның жұмыс тобы Ауғанстанның минералды байлығының жалпы құнын шамамен $1 триллион деп бағалады, бұл халықаралық назар аударды. Алайда USGS өкілі Джек Медлин бұл көрсеткіш әлеуетті ресурстардың жалпы бағасы екенін, өндіру және нарыққа шығару шығындарын есепке алмайтынын түсіндірді.
Сондықтан Ауғанстанның алып геологиялық әлеуеті туралы айту дұрысырақ, ал дәлелденген қорлар $1 триллион деп емес. Бірінші кезекте бар нәрсені анықтап, оны экономикалық тұрғыдан өндіру мүмкіндігін зерттеу қажет. Тіпті бұл жағдайда да коммерциялық жоба инфрақұрылымды, қаржыландыруды, тиімді реттеуді және нарыққа шығуды талап етеді.
Орталық Азияның артықшылығы
Орталық Азия елдері де өздерінің минералды ресурстарын пайдаланып, АҚШ капиталы мен технологиясын тартуға ұмтылуда. Бірақ оларда ынтымақтастықтың институционалдық негізі қалыптасып үлгерген. 10 маусымда Астанада АҚШ пен Орталық Азияның бес елі қатысқан C5+1 сирек металдар диалогы өтті. Кездесуде геологиялық барлаудан өндіруге, өңдеуге, технологияға және көлікке дейінгі толық жеткізу тізбегі талқыланды.
Орталық Азияның артықшылығы жер асты байлығынан да көп. Оның үкіметтері АҚШ шенеуніктері мен компанияларына геологиялық деректер, инвестиция, өңдеу және көлік мәселелерін талқылауға мүмкіндік беретін платформа құрып жатыр. Ауғанстан болса, басқа кезеңде. USGS мәліметінше, елде тальк, хромит, флюорит, асыл және жартылай асыл тастар өндіріледі. Соңғы жылдары ірі барлау жобалары негізінен қытайлық компаниялармен байланысты. Дегенмен, Ауғанстанның ең құнды кен орындарын ірі көлемде игеру шектеулі, ал ірі батыстық инвестицияларға қол жеткізу саяси және құқықтық тұрғыдан қиын.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: TCA / Times of Central Asia