Конгресс бақылауы ауысты, бірақ аймақтық күн тәртібі сақталды
3 қарашада өткен АҚШ аралық сайлауында демократтар Конгресстің бақылауын қолға алды, президент Дональд Трамптың республикашыл көпшілігі аяқталды. Алайда жаңа көпшілік өз партиясы қалыптастыруға атсалысқан Орталық Азия күн тәртібін мұра етіп отыр. Бұл күн тәртібі американдық өндірушілерге берілген ірі тапсырыстармен нығайтылған.
Өзбекстан әуе жолдарының жаңа Boeing ұшақтарын алуы 2031 жылы басталады деп жоспарланса, Қазақстанның Wabtec компаниясымен 4,2 млрд долларлық келісімі он жылды қамтиды. Американдық бизнес үшін аймақтың маңызы конгресс көпшілігінен ұзақ өмір сүретін экспорттық тапсырыстармен өлшенеді.
Дипломатияның артындағы американдық жұмыс орындары
Қазақстан Wabtec келісіміне 2025 жылдың қыркүйегінде қол қойды. АҚШ Сауда департаментінің мәліметінше, Пенсильванияда орналасқан өндіруші келесі он жылда 300 ауыр жүк локомотив жинағын жеткізеді. Департамент бұл келісім 11 мыңнан астам американдық жұмыс орнын қолдайды деп есептеді.
Өзбекстан әуе жолдары бастапқыда 14 Boeing 787-9 Dreamliner тапсырыс беріп, тағы сегізіне опция алды. Сауда департаменті бұл пакетті шамамен 8,5 млрд долларға бағалады. Кейін әуе компаниясы опцияларды іске асырып, берік тапсырысын 22 ұшаққа жеткізді.
Бұл сатып алулар Астана мен Ташкентке Вашингтонда тікелей дәлел береді: олармен ынтымақтастық американдық зауыттарға бизнес әкеледі. Сондай-ақ қатынас американдық өндірушілерге конгресс комитеттерін қай партия бақыласа да, ынтымақтастықты жалғастыруды қолдауға негіз береді.
Байденнен Трампқа дейін
Минералдар күн тәртібі президент ауысқанына қарамастан сақталды. Байден әкімшілігі 2024 жылдың қыркүйегінде Өзбекстанмен жаһандық жеткізілімді әртараптандыруға бағытталған критикалық минералдар бойынша ынтымақтастық меморандумына қол қойды.
Трамп тұсында критикалық минералдар мен цифрлық инфрақұрылым 19 қазанда Самарқандта өткен C5+1 кездесуінде күн тәртібінде қалды. АҚШ пен Орталық Азияның бес республикасы Транскаспий бағыты арқылы сауданы ұлғайтуды және іскер топтар арасындағы байланысты нығайтуды қолдады.
Конгресс қолдауы да партиялық бөліністен өтеді. Қазанда демократ сенатор Крис Кунс пен республикашыл сенатор Тим Шихи американдық одақтастармен тау-кен және өңдеу серіктестігі арқылы критикалық минерал жеткізілім тізбегін нығайтуға заң жобасын ұсынды.
Ақпанда қайта ұсынылған екі партиялық жасанды интеллект заң жобасы да американдық зерттеу мен сынақ әлеуетін нығайтуды көздейді. Қазақстанның 2026 жылғы маусымда американдық Firebird технологиялық компаниясымен келісімдері ЖИ инфрақұрылымы мен озық есептеу қуатын қамтиды.
Орталық Азия американдық технологияға тұтынушыларды да, стратегиялық минералдардың ықтимал көзін де ұсынады. Екеуі де демократтар республикашылдармен бірге қолдаған басымдықтарға сай келеді.
Конгрестің аяқталмаған ісі
Демократтар көпшілігі 2027 жылдың қаңтарында қызметке кірісіп, комитеттерді бақылап, заңнама мен қадағалауға ықпалын күшейтеді. Сонымен қатар Орталық Азия үкіметтері екі танымал қорғаушысынан айырылады. 2024 жылы Сенаттың Орталық Азия кокусты құрған республикашыл Стив Дейнс пен демократ Гэри Питерс сол айда зейнетке шығады.
Олардың мұрагерлері аяқталмаған сауда күн тәртібін мұра етеді. Қазақстан мен Өзбекстан әлі де Қырғи қабақ соғыс дәуіріндегі Джексон-Вэник түзетуінің сауда шектеулеріне бағынады. 2025 жылдың қарашасында екі партияның заңгерлері шектеулерді алып тастау туралы заң жобасын ұсынды.
Американдық өндірушілер Орталық Азия бизнесін 2030 жылдарға дейін брондап жатса, Конгресс 1974 жылдан бергі сауда шектеулерін алып тастау-тастамауды әлі талқылап жатыр. 2026 жылдың қыркүйегіндегі Палата тыңдауында екі партияның заңгерлері шектеулерді алып тастау дәлелдерін тыңдады. Талқылау сауда реформасын Қазақстанның уран экспортымен және критикалық минерал саудасын ұлғайту мүмкіндіктерімен байланыстырды. Жаңа Конгресс бұл қолдаудың заңнамаға айналатынын шешуі керек.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: The U.S. Capitol in Washington, D.C.; image: TCA, Stephen M. Bland / Times of Central Asia
