Стратегиялық қордың мақсаты мен мерзімі
Әлемдегі ең ірі уран өндіруші Қазақстан 2027 жылдың соңына дейін мемлекеттік стратегиялық уран қорын құруды жоспарлап отыр. Бұл қор болашақ атом электр станцияларын отынмен қамтамасыз етуге арналған. Мерзімді Премьер-министрдің орынбасары, Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин 3 қарашадағы үкімет отырысында жариялады.
Елдің ядролық даму стратегиясы 2050 жылға қарай кемінде 150 мың метрикалық тонна уран қорын жасақтауды көздейді. Атом энергетикасы агенттігінің төрағасы Алмасадам Сәтқалиев 2 қарашада қор жер астында қалдырылған кен орындарын, табиғи уранның физикалық қорларын және дайын ядролық отынды қамтуы мүмкін екенін айтты. Үкімет әр нысанда қанша материал ұсталатынын және қордың қалай қаржыландырылатынын әзірге жариялаған жоқ.
Экспорт пен халықаралық ынтымақтастық
Қазақстанның уран өндірісінің басым бөлігі экспортқа шығарылады. 2026 жылы ұлттық уран компаниясы «Қазатомөнеркәсіп» Қытай мен Үндістанның энергетикалық компанияларымен жаңа жеткізу келісімшарттарына қол қойды. Компания сонымен қатар 1 000 шаршы шақырымнан астам аумақты қамтитын алты учаскені зерттеп, Қызылту учаскесінде барлауды бастауды жоспарлап отыр.
Қазақстан жаңа ядролық бағдарлама аясындағы алғашқы станцияны салуды 2024 жылғы қазандағы референдумда мақұлдады. Ұзақ мерзімді жоспарлар 2050 жылға қарай кемінде үш станцияның жұмыс істеуін көздейді, бұл көмірге әлі де қатты тәуелді электр жүйесіне ядролық генерацияны қайта енгізуді білдіреді.
АЭС жобалары мен серіктестер
Бірінші станция — Балқаш АЭС-і Алматы облысының Жамбыл ауданындағы Үлкен ауылының маңында жоспарланып отыр. Екі реакторлы нысанды салуға Ресейдің «Росатом» компаниясы жетекшілік етеді, жалпы қуаты 2,4 гигаватт. Құрылыс 2027 жылы басталып, іске қосылу 2037–2038 жылдарға жоспарланған.
Екінші — Мойынқұм жобасына жетекшілік ету үшін Қытайдың ядролық корпорациясы (CNNC) таңдалды, ол да Балқаш көлінің маңындағы сол ауданда орналасады. Қазақстан жоба бойынша үкіметаралық келісімге 2027 жылдың соңына дейін қол қоюды жоспарлап отыр. Үшінші АЭС үшін шығыс Қазақстандағы Курчатов пен елдің батысындағы алаң қарастырылып отыр, алайда түпкілікті орын әзірге жарияланған жоқ.
Уран қоры жеткіліксіз: өңдеу қажеттілігі
Қазақстанның ауқымды уран кен орындары реактор отынын өндіру үшін халықаралық серіктестердің қажеттілігін жоймайды. Табиғи уран жоспарланған реакторларға жарамды болу үшін байытуды қоса алғанда қосымша өңдеуден өтуі керек, содан кейін ғана отын жинақтарына айналады.
- Қазақстан бұл жинақтарды Өскемендегі «Үлбі-ЖҚ» қазақ-қытай отын жинақтары зауытында өндіреді.
- Кәсіпорын 2024 жылы отын жинақтарындағы 200 метрикалық тонна аз байытылған уранның жылдық жобалық қуатына жетті.
- Зауыт Францияның Framatome технологиясын және Ресейде байытылған уранды пайдаланып, қытай реакторларын жабдықтайды.
Осылайша, стратегиялық уран қорын құру Қазақстанның ядролық энергетикаға көшу жолындағы отын қауіпсіздігін нығайтуға бағытталған, бірақ толық өндірістік цикл үшін халықаралық ынтымақтастықты талап етеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: Image: @depositphotos / Times of Central Asia
