Самарқандтың тарихи мұрасын сақтау: Шер-Дор медресесін қалпына келтіру
Орталық Азиядағы ең танымал сәулет ескерткіштерінің бірі – Самарқандтағы Регистан алаңы кешенінің құрамына кіретін Шер-Дор медресесінің қасбетін қалпына келтіру жұмыстарының бірінші кезеңі аяқталды. Бұл халықаралық жоба АҚШ-тың Мәдени мұраны сақтау жөніндегі елшілер қорының (AFCP) қолдауымен жүзеге асырылуда және аймақтың бай тарихи-мәдени мұрасын сақтауға бағытталған.
Өзбекстанның Өнер және мәдениетті дамыту қорының (ACDF) хабарлауынша, іс-шараға АҚШ Мемлекеттік хатшысының қоғамдық дипломатия және қоғаммен байланыс жөніндегі орынбасары Сара Роджерс, ACDF төрайымы Гаяне Умерова және АҚШ-тың Өзбекстандағы елшісі Джонатан Хеник қатысты. Жоба медресенің мозаикаларын, майоликалық әшекейлерін, сәндік элементтерін және куфа жазуларын қалпына келтіруге бағытталған.
АҚШ пен Өзбекстан арасындағы мәдени ынтымақтастық
Бұл бастама АҚШ үкіметінің Өзбекстанға мәдени мұраны сақтауға бөлген ең ірі гранттарының бірі болып табылады. Өзбекстанның Мәдени мұра агенттігі жаһандық байқау арқылы 500 000 АҚШ доллары көлемінде AFCP грантын жеңіп алды. Бұл грант сол жылғы байқаудағы ең үлкен және Өзбекстан алған AFCP гранттарының ішіндегі ең ірісі болды. Жобаны Мәдени мұра агенттігі Орталық Азияны зерттеу халықаралық институтының техникалық қолдауымен іске асыруда.
Іс-шара барысында ACDF және АҚШ-тың Өзбекстандағы Елшілігі мәдени мұраны сақтау және мәдени алмасу саласындағы бірлескен бастамаларды кеңейтуге бағытталған бес жылдық ынтымақтастық жол картасына қол қойды. Бұл келісім Өзбекстан мен АҚШ арасындағы мәдени ынтымақтастықтың кеңейіп келе жатқанын көрсетеді.
Болашаққа бағытталған жоспарлар және жергілікті мамандарды дамыту
АҚШ елшісі Джонатан Хеник жобаның тарихи ескерткішті сақтаумен қатар, жергілікті реставрация саласындағы тәжірибені дамытуға бағытталғанын атап өтті. Өзбекстандық қолөнершілер мен реставрация мамандары халықаралық сарапшылардың кеңесімен жұмыс істеп, құнды білім мен дағдыларды меңгеруде. Бұл оларға ағымдағы жұмыс аяқталғаннан кейін де елдің тарихи ескерткіштерін сақтауға мүмкіндік береді.
Шер-Дор медресесі – Самарқандтың тарихи орталығы және ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысанының бөлігі болып табылатын Регистан алаңын қоршап тұрған үш монументалды ғимараттың бірі. XVII ғасырда салынған бұл медресе өзінің күрделі плитка жұмыстарымен және ислам сәулетінде сирек кездесетін жолбарыс тәрізді тіршілік иелері бейнеленген ерекше қасбетімен танымал.
AFCP қолдауымен 2026 жылы іске қосылатын «Мәңгілік Регистан» жаңа бастамасы мәдени мұраны сақтауды цифрлық технологиялармен біріктіруді көздейді. Бұл жоба АҚШ-та әзірленген жасанды интеллект және виртуалды шындық құралдарын пайдалана отырып, Регистан ансамблінің егжей-тегжейлі үш өлшемді модельдерін жасауды жоспарлап отыр, бұл келушілерге иммерсивті виртуалды турлар арқылы нысанды тамашалауға мүмкіндік береді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: The Sherdor Madrassa; image: TCA, Stephen M. Bland / Times of Central Asia