Жобаның ауқымы кеңейіп келеді
Өзбекстанның Жизақ облысындағы алғашқы атом электр станциясының (АЭС) құрылысы жалғасуда. $9,5 млрд болатын бұл жоба аймақтық энергетикалық тәуелсіздікті нығайтуға бағытталған. Билік жергілікті компаниялардың құрылыс пен жабдық өндірісіндегі үлесін арттыруға ниетті.
Жергілікті қатысуды арттыру шаралары
Қазіргі уақытта жобада өзбекстандық өнімдердің үлесі 21% ($1,9 млрд) құрайды. Билік бұл көрсеткішті кемінде 30%-ға жеткізуді көздеп отыр. Сонымен қатар, құрылыс-монтаж жұмыстарының 65%-ын жергілікті компаниялар атқарады деп күтілуде. Жобаның әртүрлі кезеңдеріне 7 мыңға дейін өзбекстандық жұмысшы мен маман тартылуы мүмкін.
Жергілікті өндірісті ынталандыру үшін Фориш ауданында 200 гектарлық индустриялық аймақ құру жоспарлануда. Онда кемінде 100 бірлескен кәсіпорын орналасып, 15 бағытта жергілікті өндіріс жолға қойылмақ. Салық және кедендік жеңілдіктер де қарастырылуда.
Жобаның кеңеюі және инфрақұрылым
Бастапқыда алты RITM-200N реакторы бар шағын АЭС салу жоспарланған еді. Кейін тұжырымдама өзгертіліп, енді екі ірі VVER-1000 блогы мен екі RITM-200N шағын модульдік реакторы бар кешен салынады. Жоба аясында 120 шақырым су құбыры, 40 шақырым жол және 11 шақырым теміржол салынады. Инфрақұрылымдық жұмыстарда жергілікті өнімдер мен қызметтердің үлесі 60-70% болуы тиіс.
Кадр даярлау және халықаралық ынтымақтастық
Шетелдік сарапшыларға тәуелділікті азайту үшін жергілікті мамандар даярлануда. 2023 жылдан бері МИФИ-дің Ташкент филиалын 216 студент бітіріп, оның 83-і шетелде магистратурада оқуын жалғастыруда. Тағы 100-ге жуық маман Өзбекстанның төрт жоғары оқу орнында дайындалуда.
Сонымен қатар, елде атом энергетикасын қадағалау үшін техникалық және реттеушілік қабілеттер дамытылуда. Шетелдік инжинирингтік компаниялармен бірлескен кәсіпорын құру және құрылыс кезінде тәуелсіз техникалық бағалау жүргізу қарастырылуда. Маусым айында МАГАТЭ миссиясы Өзбекстанға келіп, атом бағдарламасының инфрақұрылымын қарап шықты.
Энергетикалық контекст және болашақ жоспарлар
Өзбекстанда электр энергиясын тұтыну қарқынды өсуде. Ел күн және жел электр станцияларын салуда, гидроэнергетиканы дамытуда, табиғи газды пайдалануды азайтуда. АЭС тұрақты базалық жүктеме көзі ретінде энергожүйеге елеулі үлес қосады. Тамыз айында билік екінші АЭС құрылысына дайындықты бастайтынын мәлімдеді, бұл елдің атом энергетикасын дамытуға ұзақмерзімді көзқарасын көрсетеді.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: deposit photos / Times of Central Asia