Мейрамбек Бесбаев: домбыра мен ұрпақтарды жалғаған ән
Қазақ эстрадасының көрнекті өкілдерінің бірі Мейрамбек Бесбаев 2026 жылы 7 қарашада 50 жасқа толды. Ол мерейтойын Қазақстан бойынша гастрольдік турмен атап өтіп, 6 қарашада Алматыдағы Республика сарайында екі концерт берді. Сахинада оған Гайсин оркестрі мен ұстазы, композитор Алтынбек Қоразбаев қосылды. Бүгінде Бесбаев халық әндерінен бастап дәстүрлі музыкалық поэзия мен заманауи композицияларға дейінгі репертуарымен қазақ поп-музыкасының ең танымал тұлғаларының қатарында.
Балалық таланттан ұлттық даңққа дейін
1976 жылы Жамбыл облысында дүниеге келген әншінің дарынын Алтынбек Қоразбаев ол он жасында-ақ байқаған. 1987 жылы жазда қазіргі Тараз қаласындағы Баласағұн мәдениет сарайында Жамбыл Жабаев пен Кенен Әзірбаевқа арналған поэзия байқауында ол «Сағындым Кенен атамды» әнін орындады. Байқау қазыларының бірі болған Қоразбаев кейін оны арнайы шақыртып алғанын әнші кейіннен еске алған.
«Бозторғай» әнінің сөзін Әбдірахман Асылбеков жазса, музыкасын Қоразбаев шығарған. 1989 жылы ән «Қара бала» деген атаумен жазылып алынған, кейін композитор оны әндегі бозторғайға қатысты өзгерткен. Бесбаев Алматыдағы Күләш Байсейітова атындағы музыкалық интернат-мектепте білімін жалғастырып, кейіннен Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясының ізашары болған Қазақ мемлекеттік театр және кино институтында актерлік диплом алды. Оның сахналық дайындығы ән орындау барысында, әсіресе сөз мағынасын ашу үшін паузаларды шебер қолдануынан айқын байқалады.
Домбыра және қазақ ән өнері
Домбыра — ұзын мойынды, екі ішекті дәстүрлі қазақ аспабы. Ғасырлар бойы музыканттар оны ән мен поэзияға сүйемел ретінде пайдаланып келген. Олар сондай-ақ сөзсіз-ақ оқиғаны баяндайтын, көңіл күйін жеткізетін немесе тарихи оқиғаны еске түсіретін күйлерді де орындайды. Домбыра күйшілерінің ішіндегі ең көрнектілері — Құрманғазы Сағырбайұлы мен Дәулеткерей Шығайұлы. 2014 жылы ЮНЕСКО қазақтың дәстүрлі домбыра күй өнерін Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының өкілдік тізіміне енгізді.
Бесбаев поп-әнші ретінде танымал болғанымен, оның концерттерінде қазақ музыкалық поэзиясының терме мен толғау сияқты екі түрі де кеңінен қолданылады. Термеде орындаушы ғибратты немесе философиялық өлеңдерді домбыра сүйемелдеуімен ырғақты түрде айтады. Толғау — адам тағдыры, қоғам және тарихи оқиғалар туралы ой толғайтын неғұрлым еркін поэтикалық форма. Екеуі де тілді терең меңгеруді және әуен арқылы өлең мағынасын аша білуді талап етеді.
MuzArt және заманауи қазақ поп-музыкасы
2001 жылы сәуірде Бесбаев Сәкен Майғазиев пен Мақсат Базарбаевпен бірге MuzArt триосын құрды. 2005 жылы Базарбаевтың орнын Кенжебек Жанабилов басты. Топ Қазақстанның музыка индустриясы халықаралық жанрлардың ықпалына түсіп, қарқынды өзгеріп жатқан кезеңде пайда болды. MuzArt заманауи аранжировкаларды дәстүрлі қазақ әуендерімен ұштастырды. «Сенің көзің», «Өз елім», «Сағындым Алматымды» сияқты әндер әр буын тыңдармандарына танымал болды. Олардың тақырыптары айырылысу, туған жер және жақындарды сағынуды қамтыды. Бесбаевтың жұмсақ, сәл мұңды дауысы топтың ерекшелігіне айналды.
Поэтикалық дәстүрге негізделген дауыс
Қазақ музыкалық мәдениеті ежелден ақындар өнерімен тығыз байланысты. Ақындар домбыра сүйемелдеуімен суырып салып ән айтып, қоғамдық оқиғаларды, адам қатынастарын және күнделікті өмірді жырлаған. Олардың өнерінің ең танымал түрлерінің бірі — ақындардың бір-біріне суырып салып жауап беретін айтысы. Бесбаев та сөзге деген ақындық көзқарасты ұстанады: оның балалық шақ, ата-ана, махаббат және туған жерге оралу туралы әндері тыңдарманға таныс сезімдерге негізделеді. Олардың әсерлі күші көбіне әншінің дәл интонациясынан туындайды. Тәуелсіздік жылдарында цифрлық платформалар орындаушыларға халықаралық аудиторияға шығудың жаңа жолдарын ашты, ал MuzArt қазақ тіліндегі репертуары мен өзіндік орындау стилінің арқасында танымалдығын сақтап келеді.
Мерейтойлық тур әншінің мансабының әр кезеңіндегі әндерін — MuzArt құрамындағы шығармаларын, жеке композицияларын және оның есімін танытқан «Бозторғайды» біріктірді. Бұл әндердің көбі бүгінгі тыңдармандардың бір бөлігі дүниеге келместен бұрын жазылғанымен, концерт залдарында әлі де кең резонанс тауып отыр.
Дереккөз: Times of Central Asia
Сурет: All images courtesy of Meirambek Bespayev / Times of Central Asia
